Sączenie
Słownik kwalifikacji CHM.06 - Organizacja i kontrolowanie procesów technologicznych w przemyśle chemicznym
Sączenie (filtracja) to metoda oddzielania ciała stałego od cieczy przez przepuszczenie mieszaniny przez przegrodę porowatą - najczęściej sączek z bibuły. Ciecz przechodzi przez pory i spływa do naczynia jako przesącz, a cząstki stałe zatrzymują się na sączku jako osad.
Przesącz i osad
| Produkt | Co to jest | Przykład |
|---|---|---|
| przesącz (filtrat) | ciecz, która przeszła przez sączek | klarowna woda po odsączeniu piasku |
| osad | ciało stałe zatrzymane na sączku | piasek, kryształy, osad po strąceniu |
Sączenie rozdziela tylko zawiesinę (ciało stałe nierozpuszczone w cieczy). Substancji rozpuszczonej, np. soli w wodzie, nie da się odsączyć - przechodzi razem z cieczą do przesączu i odzyskuje się ją przez odparowanie lub krystalizację.
Rodzaje sączenia
- sączenie zwykłe (grawitacyjne) - przez lejek szklany z sączkiem; ciecz spływa pod własnym ciężarem,
- sączenie pod zmniejszonym ciśnieniem - przez lejek Büchnera z krążkiem sączka, ustawiony na kolbie ssawkowej połączonej z pompką wodną; podciśnienie przyspiesza przepływ, a osad jest lepiej odessany,
- sączenie przez tygiel lub lejek ze spiekiem szklanym - gdy osad ma być potem suszony i ważony, a bibuła mogłaby reagować z cieczą.
Sączek gładki i karbowany
- sączek gładki (składany na ćwiartki) - gdy ważny jest osad, np. w analizie wagowej, bo łatwo go z niego zebrać,
- sączek karbowany (fałdowany) - gdy ważny jest przesącz, bo większa powierzchnia przyspiesza sączenie.
Jak poprawnie sączyć
- Dobierz sączek do lejka - jego brzeg powinien kończyć się kilka milimetrów poniżej brzegu lejka.
- Zwilż sączek tą samą cieczą (np. wodą destylowaną), aby przylgnął do ścianek lejka.
- Ustaw nóżkę lejka tak, by dotykała wewnętrznej ścianki naczynia na przesącz - ciecz spływa wtedy bez rozpryskiwania.
- Wlewaj mieszaninę po bagietce, nie napełniając sączka do samego brzegu - inaczej ciecz przeleje się obok sączka.
- Najpierw zlej ciecz znad osadu (dekantacja), a osad przenieś na sączek na końcu - sączek nie zatyka się tak szybko.
Sączenie a dekantacja
Dekantacja to zlanie cieczy znad osadu, który opadł na dno - jest szybka, ale niedokładna. Sączenie oddziela osad znacznie dokładniej. W praktyce często łączy się obie metody: najpierw dekantacja, potem sączenie reszty.
Zastosowanie
- oddzielanie osadów po reakcjach strąceniowych,
- oczyszczanie roztworów z zanieczyszczeń stałych,
- odsączanie kryształów po krystalizacji,
- przygotowanie próbek do analizy; poza laboratorium - filtrowanie kawy czy wody.
Typowe pomyłki
- Mylenie przesączu z osadem.
- Przekonanie, że sączeniem oddzieli się sól rozpuszczoną w wodzie.
- Przelewanie cieczy ponad brzeg sączka.
Na egzaminie
W CHM.06 pytania dotyczą rozpoznania sączenia na rysunku, nazw produktów (przesącz, osad) i doboru sprzętu. Jeśli opis mówi o oddzieleniu ciała stałego od cieczy przez przegrodę porowatą, odpowiedzią jest sączenie (filtracja).