Temperatura wrzenia
Słownik kwalifikacji CHM.06 - Organizacja i kontrolowanie procesów technologicznych w przemyśle chemicznym
Temperatura wrzenia to temperatura, w której ciśnienie (prężność) pary nasyconej cieczy zrównuje się z ciśnieniem zewnętrznym - ciecz zaczyna wtedy parować w całej objętości, tworząc pęcherzyki pary. Woda pod ciśnieniem normalnym (1013,25 hPa) wrze w temperaturze 100°C.
Od czego zależy temperatura wrzenia
1. Od ciśnienia zewnętrznego. Im niższe ciśnienie, tym niższa temperatura wrzenia:
- w górach woda wrze poniżej 100°C, więc potrawy gotują się dłużej,
- w szybkowarze (wyższe ciśnienie) woda wrze powyżej 100°C,
- w laboratorium i przemyśle stosuje się destylację pod zmniejszonym ciśnieniem, żeby rozdzielać substancje rozkładające się w wysokiej temperaturze.
2. Od oddziaływań między cząsteczkami. Im silniej cząsteczki się przyciągają, tym wyższa temperatura wrzenia. Szczególnie podnoszą ją wiązania wodorowe - dlatego woda i alkohole wrą znacznie wyżej niż węglowodory o podobnej masie cząsteczkowej.
3. Od wielkości i kształtu cząsteczek. W szeregu homologicznym (np. alkany, alkohole) temperatura wrzenia rośnie wraz z długością łańcucha. Izomery rozgałęzione wrą niżej niż nierozgałęzione.
4. Od substancji rozpuszczonych. Roztwór substancji nielotnej (np. soli, cukru) wrze w wyższej temperaturze niż czysty rozpuszczalnik - to zjawisko ebulioskopowe.
Przykładowe temperatury wrzenia (ciśnienie normalne)
| Substancja | Temperatura wrzenia |
|---|---|
| woda | 100°C |
| etanol | ok. 78°C |
| metanol | ok. 65°C |
| aceton | ok. 56°C |
Znaczenie w przemyśle chemicznym
Różnice temperatur wrzenia pozwalają rozdzielać mieszaniny cieczy przez destylację i rektyfikację. Temperatura wrzenia (lub zakres destylacji) jest też parametrem kontroli czystości - substancja czysta wrze w stałej temperaturze, a zanieczyszczona w pewnym zakresie temperatur.
Pomiar
Temperaturę wrzenia oznacza się w aparacie destylacyjnym z termometrem albo w ebuliometrze - przyrządzie przeznaczonym do pomiaru temperatury wrzenia cieczy i roztworów. Wynik należy odnieść do ciśnienia, przy którym go zmierzono.
Czego nie mylić
- temperatura wrzenia - parowanie w całej objętości przy równości prężności pary i ciśnienia,
- parowanie - zachodzi z powierzchni cieczy w każdej temperaturze,
- temperatura zapłonu - najniższa temperatura, w której pary cieczy zapalają się od źródła ognia,
- temperatura krzepnięcia (topnienia) - przejście między cieczą a ciałem stałym; dla wody pod ciśnieniem normalnym 0°C.
Na egzaminie
W CHM.06 przyrząd ebuliometr należy kojarzyć z pomiarem temperatury wrzenia. Pytania sprawdzają też wpływ ciśnienia: obniżenie ciśnienia obniża temperaturę wrzenia.