Prawo procesowe to zespół przepisów, które określają zasady i sposób postępowania przed właściwymi organami. Reguluje ono procedurę załatwiania spraw, czyli odpowiada na pytanie: jak należy postępować, aby rozstrzygnąć daną sprawę zgodnie z prawem.
W pytaniach egzaminacyjnych prawo procesowe często rozpoznaje się po sformułowaniach takich jak:
- zasady postępowania przed organem,
- tryb prowadzenia sprawy,
- terminy procesowe,
- prawa i obowiązki stron w toku postępowania,
- sposób wydawania rozstrzygnięć,
- możliwość wniesienia odwołania lub zażalenia.
Przykłady aktów prawa procesowego
Do aktów zawierających przepisy procesowe należą m.in.:
- Kodeks postępowania administracyjnego – określa procedurę załatwiania spraw administracyjnych,
- Kodeks postępowania cywilnego – reguluje postępowanie przed sądami cywilnymi,
- Kodeks postępowania karnego – reguluje postępowanie w sprawach karnych.
Prawo procesowe a prawo materialne
Najważniejsze jest odróżnienie prawa procesowego od prawa materialnego.
Prawo materialne określa prawa i obowiązki podmiotów, np. kto ma prawo do świadczenia, kto jest właścicielem rzeczy albo kiedy powstaje obowiązek podatkowy.
Prawo procesowe wskazuje natomiast, w jaki sposób tych praw można dochodzić lub jak organ ma prowadzić sprawę.
Przykład
Jeżeli przepisy określają, kto może otrzymać świadczenie, są to przepisy materialne. Jeżeli określają, jak złożyć wniosek, jaki organ rozpatruje sprawę i w jakim terminie wydaje decyzję, są to przepisy procesowe.