Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) to konstytucyjny organ państwa, który stoi na straży wolności i praw człowieka oraz obywatela określonych w Konstytucji i innych aktach prawnych.
W pytaniach egzaminacyjnych najważniejsze jest skojarzenie: ochrona praw i wolności obywatelskich = Rzecznik Praw Obywatelskich.
Podstawa działania
RPO działa na podstawie Konstytucji RP oraz ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich. Jest organem niezależnym od innych organów państwowych.
Rzecznik jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na kadencję trwającą 5 lat.
Czym zajmuje się RPO?
Rzecznik może podejmować działania, gdy prawa lub wolności jednostki zostały naruszone przez organy władzy publicznej, urzędy, instytucje albo inne podmioty wykonujące zadania publiczne.
Do zadań RPO należy m.in.:
- przyjmowanie skarg obywateli,
- badanie, czy doszło do naruszenia prawa,
- występowanie do organów administracji o wyjaśnienia,
- kierowanie wystąpień do właściwych instytucji,
- udział w postępowaniach sądowych w określonych przypadkach,
- występowanie do Trybunału Konstytucyjnego.
Czego RPO nie robi?
RPO nie jest sądem, prokuratorem ani adwokatem obywatela. Nie wydaje wyroków i nie zastępuje organów administracji, ale może interweniować, żądać wyjaśnień i wskazywać naruszenia prawa.
Ważne rozróżnienie egzaminacyjne
- Rzecznik Praw Obywatelskich – chroni prawa i wolności obywatelskie.
- Prokurator Generalny – kieruje prokuraturą.
- Trybunał Stanu – orzeka o odpowiedzialności konstytucyjnej najważniejszych osób w państwie.
- Prezydent – jest głową państwa i czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, ale nie jest organem wskazanym wprost do ochrony praw obywatelskich w takim znaczeniu jak RPO.