Efekt stroboskopowy to zjawisko pozornego zatrzymania, spowolnienia albo zmiany kierunku ruchu elementu wirującego, gdy jest on oświetlany światłem pulsującym z określoną częstotliwością.
W praktyce może wystąpić przy oświetleniu stanowisk pracy świetlówkami zasilanymi z sieci 50 Hz, zwłaszcza ze starszym osprzętem elektromagnetycznym. Strumień świetlny takiej lampy nie jest idealnie stały, lecz pulsuje. Jeżeli częstotliwość tych pulsacji jest zbliżona do częstotliwości obrotów obserwowanego elementu, człowiek może odnieść wrażenie, że element stoi w miejscu.
Dlaczego jest to niebezpieczne?
Efekt stroboskopowy jest szczególnie groźny przy maszynach z elementami wirującymi, np.:
- tokarkach,
- wiertarkach,
- frezarkach,
- szlifierkach,
- wentylatorach przemysłowych.
Pracownik może błędnie uznać, że wał, tarcza lub uchwyt obrabiarki nie porusza się, mimo że w rzeczywistości obraca się z dużą prędkością. Może to doprowadzić do wypadku.
Jak ogranicza się efekt stroboskopowy?
Aby zmniejszyć ryzyko, stosuje się między innymi:
- oprawy z elektronicznymi układami zasilającymi o wysokiej częstotliwości,
- oświetlenie LED dobrej jakości, bez dużego tętnienia światła,
- zasilanie sąsiednich opraw z różnych faz,
- dodatkowe oświetlenie miejscowe,
- unikanie pojedynczych świetlówek przy maszynach wirujących.
Najważniejsze na egzamin
Jeżeli w pytaniu pojawia się świetlówka, element wirujący i wrażenie, że element się zatrzymał, poprawną odpowiedzią jest efekt stroboskopowy.