Samowzbudzenie prądnicy bocznikowej prądu stałego polega na tym, że prądnica sama wytwarza prąd wzbudzenia potrzebny do powstania pola magnetycznego. Uzwojenie wzbudzenia jest połączone równolegle z twornikiem, dlatego napięcie indukowane w tworniku zasila obwód wzbudzenia.
Rola magnetyzmu szczątkowego
Aby proces samowzbudzenia się rozpoczął, w biegunach maszyny musi istnieć pole magnetyczne szczątkowe. Jest to niewielki magnetyzm pozostający w rdzeniu po wcześniejszej pracy maszyny.
Podczas obracania twornika przez napęd, np. silnik spalinowy:
- pole szczątkowe indukuje małe napięcie w tworniku,
- to napięcie powoduje przepływ prądu przez uzwojenie wzbudzenia,
- prąd wzbudzenia wzmacnia pole magnetyczne,
- większe pole powoduje wzrost napięcia prądnicy.
Proces narasta aż do osiągnięcia napięcia roboczego.
Skutek złego połączenia uzwojeń
Jeżeli uzwojenie wzbudzenia zostanie podłączone nieprawidłowo, jego pole może działać przeciwnie do pola szczątkowego. Wtedy pole szczątkowe zostaje osłabione lub zlikwidowane. Prądnica bocznikowa nie wzbudzi się, mimo że jest mechanicznie napędzana.
Nie oznacza to jednak trwałego uszkodzenia maszyny. Problem dotyczy braku początkowego pola magnetycznego potrzebnego do rozpoczęcia samowzbudzenia.
Przywrócenie wzbudzenia
Aby przywrócić zdolność pracy, należy krótkotrwale zasilić uzwojenie wzbudzenia z zewnętrznego źródła prądu stałego, czyli potraktować maszynę jak prądnicę obcowzbudną. Po odtworzeniu magnetyzmu szczątkowego można ponownie połączyć ją jako prądnicę bocznikową.
W egzaminach ważna zasada brzmi: brak magnetyzmu szczątkowego powoduje brak samowzbudzenia, ale nie jest równoznaczny z trwałym uszkodzeniem prądnicy.