Zanik fazy oznacza przerwę w zasilaniu jednej z trzech faz doprowadzonych do silnika trójfazowego. Może być skutkiem przepalenia bezpiecznika, uszkodzenia stycznika, przerwania przewodu, złego styku lub awarii sieci.
Skutek przy rozruchu silnika
Silnik indukcyjny trójfazowy do prawidłowego rozruchu potrzebuje wirującego pola magnetycznego wytwarzanego przez trzy przesunięte w fazie napięcia. Gdy brakuje jednej fazy, pole nie jest prawidłowo wirujące, a moment rozruchowy jest bardzo mały.
Dlatego silnik obciążony momentem znamionowym Mn zwykle nie uruchomi się. Może tylko buczeć, pobierać duży prąd i szybko się nagrzewać.
Skutek podczas pracy silnika
Jeżeli zanik fazy wystąpi już po rozpędzeniu silnika, wirnik może nadal się obracać, ale praca jest niebezpieczna:
- prądy w pozostałych fazach rosną,
- silnik pracuje nierównomiernie,
- spada moment elektromagnetyczny,
- uzwojenia szybko się przegrzewają,
- może dojść do uszkodzenia izolacji i spalenia silnika.
Ochrona przed zanikiem fazy
Do ochrony stosuje się m.in.:
- czujniki zaniku i asymetrii faz,
- przekaźniki termiczne,
- wyłączniki silnikowe,
- zabezpieczenia nadprądowe,
- kontrolę kolejności i obecności faz.
Typowa wskazówka egzaminacyjna
Jeżeli w pytaniu występuje: silnik indukcyjny trójfazowy, zanik jednej fazy, rozruch i obciążenie momentem znamionowym, poprawny wniosek brzmi: silnik nie uruchomi się. Nie należy wybierać odpowiedzi o zmianie kierunku obrotów, ponieważ kierunek zmienia się przez zamianę dwóch faz, a nie przez zanik jednej fazy.