Przełącznik odczepów transformatora to urządzenie służące do zmiany liczby zwojów czynnych uzwojenia transformatora. Dzięki temu zmienia się przekładnia transformatora, a więc można regulować wartość napięcia po stronie wtórnej.
Odczepy wykonuje się najczęściej na uzwojeniu wyższego napięcia, ponieważ płyną tam mniejsze prądy, co ułatwia budowę przełącznika.
Po co stosuje się odczepy?
Przełącznik odczepów umożliwia:
- kompensację spadków lub wzrostów napięcia w sieci,
- utrzymanie napięcia odbiorców w dopuszczalnych granicach,
- dostosowanie transformatora do warunków pracy sieci,
- regulację napięcia bez wymiany transformatora.
Zmiana odczepu powoduje zmianę liczby zwojów uzwojenia, a więc zmianę stosunku napięć transformatora.
Rodzaje przełączników odczepów
W praktyce spotyka się dwa podstawowe rozwiązania:
- przełącznik beznapięciowy – zmiana odczepu jest możliwa tylko po wyłączeniu transformatora spod napięcia,
- przełącznik pod obciążeniem – umożliwia zmianę odczepu podczas pracy transformatora, bez przerywania zasilania odbiorców.
Przełącznik pod obciążeniem ma zwykle bardziej złożoną budowę. Może zawierać między innymi wybierak odczepów oraz przerywacz, który przełącza prąd roboczy i ogranicza skutki łuku elektrycznego.
Rozpoznawanie na schemacie
Na schematach przełącznik odczepów przedstawia się jako uzwojenie z kilkoma punktami przyłączeniowymi oraz mechanizm wybierający jeden z odczepów. Jeżeli na rysunku występują oznaczenia typu wybierak i przerywacz, wskazuje to właśnie na przełącznik odczepów transformatora, a nie na stycznik, wyłącznik silnikowy ani przekaźnik nadmiarowoprądowy.