Przejdź do głównej treści

Prawo Ampera

Słownik kwalifikacji ELE.08 - Montaż urządzeń dźwigowych

Prawo Ampère'a (prawo przepływu) mówi, że prąd elektryczny wytwarza wokół siebie pole magnetyczne, a natężenie tego pola zależy od natężenia prądu i odległości od przewodu. W ujęciu ogólnym: suma natężenia pola magnetycznego wzdłuż dowolnej zamkniętej linii jest równa prądowi przepływającemu przez powierzchnię ograniczoną tą linią.

Nazwa pochodzi od nazwiska francuskiego fizyka André-Marie Ampère'a - stąd też jednostka natężenia prądu, amper.

Wzór - prawo przepływu

[ \oint \vec{H} \cdot d\vec{l} = \Theta = \sum I ]

  • (H) - natężenie pola magnetycznego [A/m],
  • (\Theta) - przepływ (siła magnetomotoryczna) [A],
  • (\sum I) - suma prądów objętych linią całkowania.

Dla cewki o (z) zwojach, przez którą płynie prąd (I), przepływ wynosi (\Theta = z \cdot I) - stąd jednostka „amperozwój”.

Pole wokół prostoliniowego przewodu

Linie pola tworzą okręgi wokół przewodu. Natężenie i indukcja pola w odległości (r) od długiego, prostego przewodu:

[ H = \frac{I}{2 \pi r} \qquad B = \mu_0 \cdot H = \frac{\mu_0 I}{2 \pi r} ]

gdzie (\mu_0 \approx 4\pi \cdot 10^{-7}\ \text{H/m}) to przenikalność magnetyczna próżni.

Przykład: przez przewód płynie prąd 10 A. Indukcja w odległości 5 cm:

[ B = \frac{4\pi \cdot 10^{-7} \cdot 10}{2\pi \cdot 0{,}05} = 4 \cdot 10^{-5}\ \text{T} = 40\ \mu\text{T} ]

Dwa razy większy prąd daje dwa razy silniejsze pole, a dwa razy większa odległość - dwa razy słabsze.

Kierunek pola - reguła prawej dłoni

Jeśli kciuk prawej dłoni wskazuje kierunek prądu, zgięte palce pokazują kierunek linii pola magnetycznego. Tę samą zależność opisuje reguła śruby prawoskrętnej (Maxwella): śruba wkręcana w kierunku prądu obraca się zgodnie z kierunkiem linii pola.

Siła między przewodami

Z prawem Ampère'a wiąże się też oddziaływanie dwóch równoległych przewodów z prądem: prądy płynące w tę samą stronę przyciągają przewody, a w przeciwne - odpychają. Siła na długości (l) przewodów odległych o (d):

[ F = \frac{\mu_0 \cdot I_1 \cdot I_2 \cdot l}{2 \pi d} ]

Do 2019 roku na tej zależności opierała się definicja ampera. Ma ona znaczenie praktyczne przy zwarciach: duże prądy zwarciowe wywołują siły, które mogą wyginać szyny w rozdzielnicach.

Zastosowania

  • mierniki cęgowe - mierzą prąd przez pole magnetyczne wokół przewodu, bez rozcinania obwodu,
  • przekładniki prądowe - przewód pierwotny wytwarza pole w rdzeniu przekładnika,
  • elektromagnesy, styczniki, przekaźniki - przepływ (z \cdot I) cewki wytwarza pole przyciągające zworę,
  • silniki elektryczne - pole uzwojeń wytwarza moment obrotowy.

W miernikach cęgowych prądu przemiennego pole wokół przewodu indukuje napięcie w uzwojeniu cęgów (cęgi pracują jak przekładnik), a w miernikach prądu stałego pole mierzy czujnik Halla. W obu przypadkach punktem wyjścia jest pole magnetyczne wytwarzane przez prąd.

Typowe pomyłki

  • Mylenie prawa Ampère'a z prawem Joule'a - to drugie opisuje ciepło wydzielane w przewodniku.
  • Mylenie z prawem Faradaya - to opisuje napięcie indukowane przez zmienne pole magnetyczne.
  • Odwracanie zależności od odległości - pole słabnie, gdy odległość rośnie.

Na egzaminie

W ELE.08 pytanie dotyczy zasady działania miernika cęgowego mierzącego prąd w przewodzie. Należy je powiązać z polem magnetycznym wytwarzanym przez prąd, czyli z prawem Ampère'a, a nie z prawem Joule'a.

Zobacz też

Potwierdzenie

Informacja