Element wykonawczy to urządzenie, które realizuje działanie fizyczne w układzie automatyki na podstawie sygnału sterującego. Jest ostatnim ogniwem toru sterowania: po decyzji sterownika lub regulatora wykonuje pracę na obiekcie.
Rola w układzie automatyki
Typowy tor automatyki można uprościć tak:
- czujnik / element pomiarowy mierzy wielkość, np. temperaturę, ciśnienie, położenie,
- sterownik lub regulator przetwarza informację i podejmuje decyzję,
- element wykonawczy zmienia stan obiektu, np. uruchamia ruch, otwiera przepływ, załącza napęd.
Element wykonawczy nie służy głównie do pomiaru ani podejmowania decyzji. Jego zadaniem jest wykonanie polecenia.
Przykłady elementów wykonawczych
Do elementów wykonawczych zalicza się między innymi:
- silniki elektryczne, np. silnik trójfazowy oznaczany symbolem
M 3~, - siłowniki pneumatyczne i hydrauliczne,
- zawory elektromagnetyczne,
- grzałki,
- styczniki i przekaźniki wykonawcze,
- elektromagnesy.
Jak rozpoznać element wykonawczy?
Jeżeli element po otrzymaniu sygnału powoduje zmianę fizyczną w procesie, np. ruch, przepływ, nagrzewanie lub załączenie mocy, to pełni funkcję wykonawczą.
Przykład: symbol koła z literą M i oznaczeniem 3~ oznacza zwykle silnik trójfazowy prądu przemiennego. W układzie automatyki taki silnik najczęściej napędza maszynę, pompę, wentylator lub przenośnik, dlatego jest elementem wykonawczym.