74121 oznaczany też jako '121 to scalony przerzutnik monostabilny z rodziny TTL. Układ ma jeden stan stabilny i jeden stan chwilowy. Po wyzwoleniu generuje na wyjściu impuls o określonym czasie trwania, a następnie samoczynnie wraca do stanu stabilnego.
Jak rozpoznać układ 74121 na schemacie funkcjonalnym?
Typowy schemat funkcjonalny układu '121 zawiera:
- wejścia wyzwalające A1, A2 oraz B,
- wyjścia Q oraz \overline{Q},
- zewnętrzne elementy czasowe R i C,
- zaciski oznaczane często jako R/C oraz C.
Na rysunku egzaminacyjnym charakterystyczne są właśnie wejścia A1, A2, B, blok z układem wyzwalania oraz zewnętrzny obwód RC dołączony do układu. To wskazuje na przerzutnik monostabilny '121, a nie na komparator ani układ czasowy 555.
Zasada działania
Po podaniu odpowiedniego zbocza lub poziomu na wejścia wyzwalające układ przechodzi chwilowo do stanu niestabilnego. Na wyjściu Q pojawia się impuls, którego czas zależy od wartości rezystora i kondensatora.
W uproszczeniu:
- większa rezystancja R → dłuższy impuls,
- większa pojemność C → dłuższy impuls,
- po czasie wyznaczonym przez obwód RC układ wraca do stanu stabilnego.
Zastosowania
Przerzutnik monostabilny 74121 stosuje się do:
- generowania pojedynczych impulsów,
- formowania impulsów o zadanej długości,
- eliminacji zakłóceń styków,
- opóźniania sygnałów logicznych,
- układów sterowania cyfrowego.
Ważne na egzaminie
Jeżeli na schemacie widzisz wejścia A1, A2, B, wyjścia Q, \overline{Q} oraz zewnętrzny obwód R-C, najczęściej chodzi o przerzutnik monostabilny '121.