Tranzystor bipolarny BJT ma dwa złącza półprzewodnikowe: baza-emiter (BE) oraz kolektor-baza (CB). Stan pracy tranzystora zależy od tego, czy te złącza są spolaryzowane w kierunku przewodzenia, czy zaporowym.
Podstawowe stany pracy
| Stan pracy | Złącze BE | Złącze CB | Znaczenie praktyczne |
|---|---|---|---|
| Zatkanie / odcięcie | zaporowo | zaporowo | tranzystor praktycznie nie przewodzi |
| Aktywny | przewodząco | zaporowo | tranzystor wzmacnia sygnał |
| Nasycenie | przewodząco | przewodząco | tranzystor przewodzi maksymalnie, jak zamknięty przełącznik |
| Aktywny inwersyjny | zaporowo | przewodząco | praca odwrotna, rzadko stosowana |
Najważniejsza reguła egzaminacyjna
Jeżeli złącze BE jest spolaryzowane w kierunku przewodzenia, a złącze CB w kierunku zaporowym, tranzystor bipolarny pracuje w stanie aktywnym.
To typowy stan pracy we wzmacniaczach, ponieważ niewielka zmiana prądu bazy powoduje większą zmianę prądu kolektora.
Przykład dla tranzystora NPN
Dla tranzystora krzemowego NPN w stanie aktywnym zwykle:
- baza ma potencjał około 0,6–0,7 V wyższy niż emiter,
- kolektor ma potencjał wyższy niż baza,
- złącze BE przewodzi,
- złącze CB jest spolaryzowane zaporowo.
Jak zapamiętać?
- BE przewodzi, CB zaporowo → aktywny.
- Oba złącza przewodzą → nasycenie.
- Oba złącza zaporowo → zatkanie.
W pytaniach egzaminacyjnych często wystarczy rozpoznać polaryzację obu złączy i przypisać ją do właściwego stanu pracy.