Tranzystor bipolarny NPN to element półprzewodnikowy z trzema wyprowadzeniami: bazą (B), kolektorem (C) i emiterem (E). Jest jednym z najczęściej stosowanych tranzystorów w układach elektronicznych, np. jako wzmacniacz lub klucz elektroniczny.
Symbol tranzystora NPN
W symbolu tranzystora bipolarnego najważniejsza jest strzałka na emiterze. Dla tranzystora NPN strzałka jest skierowana na zewnątrz tranzystora.
Łatwa zasada zapamiętywania:
- NPN — strzałka Nie do środka, czyli na zewnątrz,
- PNP — strzałka skierowana do środka symbolu.
Na schematach baza jest zwykle rysowana jako pionowa kreska, a kolektor i emiter jako wyprowadzenia ukośne. Wyprowadzenie ze strzałką to zawsze emiter.
Zasada działania
Tranzystor NPN przewodzi prąd główny od kolektora do emitera, gdy złącze baza-emiter jest spolaryzowane w kierunku przewodzenia. W typowych tranzystorach krzemowych napięcie UBE wynosi około 0,6–0,7 V.
Mały prąd bazy może sterować znacznie większym prądem kolektora. Dlatego tranzystor NPN może pracować jako:
- wzmacniacz sygnału,
- klucz elektroniczny włączający np. diodę LED, przekaźnik lub silnik,
- element układów cyfrowych i impulsowych.
Najważniejsze cechy rozpoznawcze
- typ: tranzystor bipolarny,
- struktura: NPN,
- wyprowadzenia: baza, kolektor, emiter,
- strzałka w symbolu: na zewnątrz, umieszczona na emiterze,
- typowe przewodzenie przy dodatnim napięciu bazy względem emitera.
W pytaniach egzaminacyjnych rozpoznanie tranzystora NPN najczęściej sprowadza się do zauważenia kierunku strzałki na emiterze.