Bramka logiczna XOR
Słownik kwalifikacji ELM.06 - Eksploatacja i programowanie urządzeń i systemów mechatronicznych
Bramka XOR (ang. exclusive OR, alternatywa wykluczająca, suma modulo 2) to bramka logiczna, której wyjście ma stan 1 tylko wtedy, gdy stany wejść są różne. Gdy oba wejścia mają ten sam stan (oba 0 albo oba 1), wyjście ma stan 0.
Tabela prawdy XOR
| A | B | Y = A ⊕ B |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 1 |
| 1 | 1 | 0 |
Funkcję zapisuje się symbolem ⊕ albo rozpisuje na podstawowe działania:
[ Y = A \oplus B = A \cdot \overline{B} + \overline{A} \cdot B ]
Czyli: wyjście jest aktywne, gdy „A i nie B” albo „nie A i B”.
XOR a OR - czym się różnią
Obie bramki dają 1, gdy aktywne jest dokładnie jedno wejście. Różnica dotyczy tylko ostatniego wiersza tabeli:
| A | B | OR | XOR |
|---|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 1 | 1 |
| 1 | 1 | 1 | 0 |
OR to „co najmniej jedno wejście”, XOR to „wejścia różne”. Stąd nazwa: alternatywa wykluczająca - wyklucza przypadek, w którym oba warunki są spełnione jednocześnie.
Symbol bramki XOR
- norma IEC (europejska) - prostokąt z napisem =1 w środku,
- norma ANSI (amerykańska) - kształt jak bramka OR, ale z dodatkową zakrzywioną linią po stronie wejść.
Bramka XNOR (równoważność) to XOR z negacją na wyjściu - w symbolu dochodzi kółko na wyjściu. Jej wyjście ma stan 1, gdy wejścia są takie same.
Ściąga: OR, NOR, XOR, XNOR
- OR - wyjście 1, gdy co najmniej jedno wejście ma stan 1,
- NOR - odwrotność OR: wyjście 1 tylko przy samych zerach,
- XOR - wyjście 1, gdy wejścia są różne,
- XNOR - wyjście 1, gdy wejścia są jednakowe.
XOR w sterowniku PLC
- LD (schemat drabinkowy) - dwie gałęzie połączone równolegle: w pierwszej styk zwierny A szeregowo ze stykiem rozwiernym B, w drugiej styk rozwierny A szeregowo ze stykiem zwiernym B; obie sterują tą samą cewką.
- IL (lista instrukcji) - wprost operatorem XOR:
LD %I0.1
XOR %I0.2
ST %Q0.1
albo bez operatora XOR, z rozpisanego wzoru: LD ( %I0.1 ANDN %I0.2 ) OR ( %I0.2 ANDN %I0.1 ) i ST %Q0.1.
- FBD - blok XOR (w symbolice IEC prostokąt z oznaczeniem =1).
XOR o więcej niż dwóch wejściach
Bramka XOR o wielu wejściach (albo kilka bramek XOR połączonych kaskadowo) daje 1, gdy liczba jedynek na wejściach jest nieparzysta. Dla trzech wejść wynik wynosi 1 przy jednym aktywnym wejściu, ale także przy trzech. Dlatego XOR służy do wyznaczania bitu parzystości, a do warunku „aktywny dokładnie jeden z trzech czujników” sam XOR nie wystarcza - trzeba dodatkowo wykluczyć stan, w którym aktywne są wszystkie trzy.
Na egzaminie
W kwalifikacji ELM.06 XOR rozpoznaje się z symbolu bloku FBD, schematu LD, listy instrukcji IL albo z przebiegów czasowych. Na przebiegach wystarczy sprawdzić, czy wyjście jest w stanie wysokim dokładnie wtedy, gdy sygnały wejściowe mają różne stany. Jeśli wyjście jest wysokie także przy obu wejściach w stanie 1 - to OR, nie XOR.