Regulacja dwupołożeniowa

Regulacja dwupołożeniowa to sposób sterowania, w którym element wykonawczy może przyjmować tylko dwa stany, np. włączony/wyłączony, otwarty/zamknięty, grzanie/brak grzania. Jest to prosta odmiana regulacji automatycznej stosowana m.in. w termostatach, układach chłodzenia, sprężarkach, pompach i prostych układach pneumatycznych.

Zasada działania

Regulator porównuje wartość mierzoną z wartością zadaną. Gdy wartość regulowana spadnie poniżej określonego progu, układ włącza oddziaływanie, np. grzałkę. Gdy wartość przekroczy drugi próg, oddziaływanie zostaje wyłączone.

Przykład dla temperatury:
- temperatura za niska → grzałka włączona,
- temperatura za wysoka → grzałka wyłączona.

Oscylacje wokół wartości zadanej

W regulacji dwupołożeniowej w stanie ustalonym nie uzyskuje się idealnie stałej wartości regulowanej. Wartość ta zwykle oscyluje wokół wartości zadanej, ponieważ regulator przełącza się skokowo między dwoma stanami. Oznacza to, że temperatura, ciśnienie lub poziom cieczy okresowo rośnie i maleje w pewnym przedziale.

Dlatego w pytaniach egzaminacyjnych poprawne stwierdzenie brzmi: wartość regulowana w stanie ustalonym oscyluje wokół wartości zadanej.

Histereza

Aby ograniczyć zbyt częste przełączanie elementu wykonawczego, stosuje się histerezę, czyli różnicę między progiem załączenia i wyłączenia. Zbyt mała histereza powoduje częste przełączanie, a zbyt duża zwiększa wahania wartości regulowanej.

Cechy regulacji dwupołożeniowej

• prosta budowa i łatwa realizacja,
• niskie koszty,
• brak płynnego sterowania sygnałem wyjściowym,
• występowanie oscylacji wokół wartości zadanej,
• dobra skuteczność dla wielu obiektów o dużej bezwładności, np. układów grzewczych.