Uszkodzenie kondensatora w silniku jednofazowym
Słownik kwalifikacji ELM.06 - Eksploatacja i programowanie urządzeń i systemów mechatronicznych
Uszkodzony kondensator w jednofazowym silniku indukcyjnym objawia się przede wszystkim problemami z rozruchem: silnik po włączeniu buczy, ale nie rusza albo rusza dopiero po popchnięciu wału ręką. Dzieje się tak, bo bez sprawnego kondensatora nie powstaje pole wirujące, które daje moment rozruchowy.
Po co silnikowi kondensator
Silnik jednofazowy ma uzwojenie główne i pomocnicze. Kondensator włączony w szereg z uzwojeniem pomocniczym przesuwa w nim fazę prądu względem uzwojenia głównego. Dwa przesunięte w fazie prądy wytwarzają pole wirujące - i dopiero ono rusza wirnik z miejsca. Samo uzwojenie główne zasilane prądem jednofazowym daje pole pulsujące, które nie wytwarza momentu rozruchowego.
Kondensator rozruchowy a kondensator pracy
| Kondensator rozruchowy | Kondensator pracy | |
|---|---|---|
| Kiedy działa | tylko podczas rozruchu | cały czas pracy silnika |
| Odłączanie | wyłącznik odśrodkowy lub przekaźnik po rozpędzeniu | nie jest odłączany |
| Pojemność | większa | mniejsza |
| Budowa | zwykle elektrolityczny, do pracy przy napięciu przemiennym | zwykle foliowy |
Część silników ma oba kondensatory, część tylko kondensator pracy. Taki układ spotyka się w kosiarkach elektrycznych, sprężarkach, pompach, betoniarkach i wentylatorach.
Objawy uszkodzonego kondensatora
- silnik buczy, ale nie rusza po włączeniu,
- rusza dopiero po ręcznym obróceniu wału - wtedy w dowolną stronę,
- rozruch jest wolny, silnik „nie ma siły” pod obciążeniem,
- silnik się grzeje, a zabezpieczenie termiczne lub nadprądowe wyłącza go przy próbach startu,
- przy kondensatorze pracy - spadek mocy i głośniejsza praca.
Uszkodzony kondensator nie zmienia sam z siebie kierunku obrotów. Całkowity brak reakcji po włączeniu (cisza, żadnego buczenia) wskazuje raczej na brak zasilania: przewód, wyłącznik, bezpiecznik albo przerwę w uzwojeniu głównym.
Jak sprawdzić kondensator rozruchowy
- Odłącz silnik od zasilania.
- Rozładuj kondensator - przez rezystor, nie przez zwarcie śrubokrętem. Kondensator może długo trzymać ładunek.
- Obejrzyj go: wybrzuszenie, pęknięcie obudowy, wyciek, ślady przegrzania oznaczają wymianę.
- Odłącz przynajmniej jeden przewód i zmierz pojemność multimetrem z funkcją pomiaru pojemności (symbol F, µF).
- Porównaj wynik z wartością na obudowie i tolerancją podaną przez producenta. Wynik wyraźnie niższy, zero albo przekroczenie zakresu (zwarcie) - kondensator do wymiany.
Kondensator może mieć prawidłową pojemność przy pomiarze miernikiem, a mimo to zawodzić przy pełnym napięciu - przy wątpliwościach najprościej sprawdzić silnik ze sprawnym zamiennikiem.
Dobór zamiennika
- ta sama pojemność (µF) - zbyt mała daje słaby rozruch, zbyt duża przegrzewa uzwojenie pomocnicze,
- napięcie znamionowe nie mniejsze niż w oryginale (napięcie przemienne, np. 400 V AC lub 450 V AC),
- ten sam rodzaj - rozruchowy na rozruchowy, kondensator pracy na kondensator pracy (rozruchowy przegrzeje się przy pracy ciągłej).
Na egzaminie
W ELM.06 pytanie brzmi zwykle: co jest skutkiem uszkodzenia kondensatora w jednofazowym silniku klatkowym. Poprawna odpowiedź: trudności z uruchomieniem (brak rozruchu) silnika. Dystraktory typu „zmiana kierunku obrotów” albo „wzrost prędkości” są błędne.