Zmiana kierunku obrotów silnika trójfazowego
Słownik kwalifikacji ELM.06 - Eksploatacja i programowanie urządzeń i systemów mechatronicznych
Aby zmienić kierunek obrotów silnika indukcyjnego trójfazowego, zamienia się miejscami dwie dowolne fazy zasilające silnik. Zmienia to kolejność faz, więc pole magnetyczne stojana zaczyna wirować w przeciwną stronę, a wirnik obraca się w drugą stronę.
Dlaczego to działa
Trzy uzwojenia stojana są zasilane napięciami przesuniętymi w fazie o 120°. Szczyty prądów pojawiają się w uzwojeniach po kolei - U, V, W - i to tworzy pole wirujące. Zamiana dwóch faz odwraca kolejność (np. U, W, V), więc pole wiruje w przeciwnym kierunku. Wirnik zawsze podąża za polem.
Przykład zamiany faz
| U1 | V1 | W1 | Kierunek | |
|---|---|---|---|---|
| przed zmianą | L1 | L2 | L3 | prawy |
| po zmianie | L2 | L1 | L3 | lewy |
Można zamienić dowolną parę: L1 z L2, L2 z L3 albo L1 z L3 - efekt jest ten sam. Zamiana wszystkich trzech „po kole” (L2, L3, L1) kierunku nie zmienia.
Przy połączeniu L1-U1, L2-V1, L3-W1 i prawidłowej kolejności faz sieci silnik obraca się w prawo, patrząc od strony wału.
Układ nawrotny ze stycznikami
W automatyce kierunek zmienia się dwoma stycznikami:
- stycznik „prawo” podaje fazy w kolejności L1-L2-L3,
- stycznik „lewo” podaje je z zamienionymi dwiema fazami.
Obu styczników nie wolno załączyć jednocześnie - powstałoby zwarcie międzyfazowe. Dlatego stosuje się blokadę elektryczną (styk rozwierny jednego stycznika w obwodzie cewki drugiego) i często także blokadę mechaniczną. Przed zmianą kierunku silnik powinien się zatrzymać - nawrót „w biegu” powoduje duży prąd i obciążenie mechaniczne.
Falownik
Przy zasilaniu z falownika nie zamienia się przewodów - kierunek ustawia się sygnałem sterującym lub parametrem (np. wejście „obroty w lewo”). Falownik sam zmienia kolejność faz na wyjściu.
Co zmienia prędkość, a co kierunek
| Działanie | Skutek |
|---|---|
| zamiana dwóch faz | zmiana kierunku obrotów |
| zmiana częstotliwości zasilania | zmiana prędkości |
| zmiana liczby par biegunów (np. silnik Dahlandera) | zmiana prędkości |
| przełączenie gwiazda-trójkąt | zmiana napięcia na uzwojeniach (rozruch), nie kierunku |
Sprawdzenie przed podłączeniem
Kolejność faz w gnieździe lub rozdzielnicy sprawdza się wskaźnikiem kolejności faz (testerem pola wirującego). Pozwala to podłączyć silnik tak, by od razu kręcił się w dobrą stronę - ważne przy pompach, wentylatorach i przenośnikach, których nie wolno uruchomić w odwrotnym kierunku.
Na egzaminie
W ELM.06 pada pytanie, jak zmienić kierunek wirowania silnika indukcyjnego trójfazowego - odpowiedź: zamienić miejscami dwa przewody fazowe (zmienić kolejność faz). Dystraktory to zmiana częstotliwości, zmiana liczby par biegunów i dołączenie rezystora.