Przejdź do głównej treści

Warunki normalne gazu

Słownik kwalifikacji GIW.01 - Eksploatacja otworowa złóż

Warunki normalne to umowne warunki odniesienia, w których podaje się ilość gazu: temperatura 0 °C (273,15 K) i ciśnienie 101,325 kPa (1013,25 hPa, czyli 1 atmosfera fizyczna). Objętość gazu przeliczona na te warunki to normalny metr sześcienny, zapisywany najczęściej jako Nm³.

Gaz zmienia objętość pod wpływem temperatury i ciśnienia, więc „100 m³ gazu” bez podania warunków nie mówi, ile gazu naprawdę jest. Przeliczenie na warunki normalne pozwala porównywać pomiary z różnych miejsc i rozliczać wydobycie.

Warunki normalne a standardowe

NazwaTemperaturaCiśnienieGdzie się stosuje
warunki normalne0 °C (273,15 K)101,325 kPatechnika, gazownictwo, podręczniki fizyki i chemii
warunki standardowe wg IUPAC0 °C (273,15 K)100 kPachemia (zalecenie IUPAC)
standardowe warunki odniesienia wg ISO 1344315 °C (288,15 K)101,325 kPamiędzynarodowe rozliczenia gazu ziemnego

Nazwy bywają używane różnie w różnych źródłach, dlatego zawsze trzeba sprawdzić, jakie wartości przyjęto w danym zadaniu, normie albo umowie.

Jeden mol gazu doskonałego zajmuje w warunkach normalnych około 22,4 dm³ (dokładniej 22,414 dm³).

Wzór na przeliczenie objętości na warunki normalne

Z równania stanu gazu (przy pominięciu ściśliwości gazu rzeczywistego):

[ V_n = V \cdot \frac{p}{p_n} \cdot \frac{T_n}{T} ]

gdzie:

  • ( V ) - objętość zmierzona w warunkach rzeczywistych,
  • ( p ) - ciśnienie bezwzględne gazu w miejscu pomiaru,
  • ( T ) - temperatura gazu w kelwinach,
  • ( p_n = 101{,}325 ) kPa, ( T_n = 273{,}15 ) K.

Dla gazu rzeczywistego pod wyższym ciśnieniem dochodzi jeszcze współczynnik ściśliwości Z, który uwzględnia odstępstwo od zachowania gazu doskonałego.

Przykład

Przepływomierz pokazał 100 m³ gazu przy ciśnieniu bezwzględnym 200 kPa i temperaturze 17 °C (290,15 K):

[ V_n = 100 \cdot \frac{200}{101{,}325} \cdot \frac{273{,}15}{290{,}15} \approx 185{,}8 \ \mathrm{m^3} ]

Ten sam gaz w warunkach normalnych zajmuje więc ok. 185,8 m³, bo w rurociągu był sprężony i nieco cieplejszy.

Typowe błędy

  • temperatura w °C zamiast w K - termometr wskazujący −6 °C daje do wzoru ok. 267 K,
  • nadciśnienie zamiast ciśnienia bezwzględnego - manometr pokazuje zwykle nadciśnienie; ciśnienie bezwzględne to nadciśnienie plus ciśnienie atmosferyczne,
  • pomylenie warunków normalnych ze standardowymi - różnica 15 °C zmienia wynik o ok. 5%.

Zastosowanie w eksploatacji złóż

Na warunki normalne przelicza się wydobycie gazu z odwiertów, ilości gazu w raportach dobowych, przepływy mierzone na odcinkach pomiarowych oraz zasoby złoża. W GIW.01 typowe zadanie wymaga przeliczenia odczytu termometru na kelwiny - to pierwszy krok przed podstawieniem do wzoru na objętość w warunkach normalnych.

Zobacz też

Potwierdzenie

Informacja