Denudacja
Słownik kwalifikacji GIW.06 - Wykonywanie prac geologicznych
Denudacja to ogół procesów, które niszczą skały na powierzchni lądu, przemieszczają powstały materiał i w efekcie obniżają oraz wyrównują rzeźbę terenu. Należą do niej wietrzenie, ruchy masowe i erozja - wszystkie procesy „zdejmujące” materiał z wyżej położonych obszarów.
Nazwa pochodzi od łacińskiego denudare - „obnażać, odsłaniać”: denudacja dosłownie odsłania coraz głębsze warstwy skał.
Procesy denudacyjne
| Proces | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| wietrzenie | rozpad mechaniczny lub rozkład chemiczny skał w miejscu ich występowania | rozsadzanie skał przez zamarzającą wodę, rozpuszczanie wapieni |
| ruchy masowe | przemieszczanie zwietrzeliny i skał po stoku pod wpływem siły ciężkości | osuwiska, obrywy, spełzywanie |
| spłukiwanie | zmywanie drobnego materiału przez wodę opadową spływającą po stoku | żłobienie rynien na nagich zboczach |
| erozja | niszczenie podłoża i unoszenie materiału przez czynnik transportujący | erozja rzeczna, lodowcowa, eoliczna (wiatr), abrazja (fale morskie) |
Denudacja a erozja
To nie są synonimy. Erozja jest jednym z procesów denudacyjnych - działaniem płynącej wody, lodu, wiatru czy fal. Denudacja to pojęcie szersze: obejmuje erozję, ale także wietrzenie i ruchy masowe, które zachodzą bez udziału czynnika transportującego.
Denudacja a sedymentacja
Sedymentacja (osadzanie, akumulacja) to proces odwrotny. Materiał zdjęty przez denudację jest transportowany i w końcu osadza się w obniżeniach, dolinach, jeziorach i morzach, tworząc osady. Dlatego do denudacji nie zalicza się sedymentacji.
Krótko: denudacja niszczy i usuwa, sedymentacja osadza.
Skutki denudacji
- obniżanie wzniesień i łagodzenie stoków,
- odsłanianie starszych, głębiej leżących skał (dzięki temu można je obserwować w odsłonięciach),
- dostarczanie materiału do rzek i basenów sedymentacyjnych,
- w bardzo długim czasie - powstanie rozległej, lekko falistej równiny denudacyjnej (peneplenu).
Denudacja czy denuncjacja?
To dwa różne słowa. Denuncjacja to donos, zawiadomienie władz o czyimś postępowaniu. Denudacja to pojęcie z geologii i geomorfologii.
Na egzaminie
W GIW.06 typowe pytanie brzmi: „Do denudacji nie zalicza się…”. Wśród odpowiedzi są wietrzenie, erozja rzeczna i powierzchniowe ruchy masowe - wszystkie to procesy denudacyjne. Poprawna odpowiedź to sedymentacja, bo jest procesem akumulacji, a nie niszczenia.