Rysy lodowcowe
Słownik kwalifikacji GIW.06 - Wykonywanie prac geologicznych
Czym są rysy lodowcowe?
Rysy lodowcowe to podłużne zadrapania, żłobienia lub nacięcia widoczne na powierzchniach skał oraz na otoczakach. Powstają wskutek erozyjnej działalności lodowca, gdy przemieszczający się lód dociska do podłoża okruchy skalne i materiał mineralny.
Jak powstają?
Lodowiec nie jest czystą masą lodu. Zawiera wtopione fragmenty skał, żwir, piasek i pył. Podczas ruchu lodowca materiał ten działa jak papier ścierny:
- rysuje lite podłoże skalne,
- wygładza powierzchnie skał,
- tworzy bruzdy i zadrapania,
- ściera oraz zaokrągla otoczaki.
Proces ten nazywa się abrazją lodowcową. Rysy mogą wskazywać kierunek ruchu dawnego lodowca, ponieważ zwykle układają się zgodnie z jego przesuwaniem.
Gdzie można je spotkać?
Rysy lodowcowe występują najczęściej na obszarach, które były objęte zlodowaceniem. Można je obserwować na:
- wygładzonych powierzchniach skał litych,
- głazach narzutowych,
- otoczakach i żwirach lodowcowych,
- powierzchniach skał odsłoniętych po ustąpieniu lodu.
Znaczenie w geologii
Rysy lodowcowe są ważnym śladem dawnego zlodowacenia. Pomagają rozpoznać, że dany obszar był modelowany przez lodowiec, a nie przez rzekę, morze czy mróz. W pytaniach egzaminacyjnych rysy na skałach i otoczakach należy kojarzyć przede wszystkim z działalnością lodowca.