Przejdź do głównej treści

Synklina

Słownik kwalifikacji GIW.06 - Wykonywanie prac geologicznych

Synklina to fałd wklęsły - warstwy skalne są w nim wygięte ku dołowi w kształt niecki, a w środku (jądrze) leżą najmłodsze warstwy. Skrzydła synkliny zapadają ku osi fałdu, czyli ku jej środkowi.

Przeciwieństwem synkliny jest antyklina - fałd wypukły ku górze, z najstarszymi warstwami w jądrze. Obie formy powstają podczas fałdowania skał pod wpływem ściskania skorupy ziemskiej i zwykle występują na przemian.

Synklina a antyklina - porównanie

SynklinaAntyklina
Kształtwklęsła, nieckawypukła ku górze, łuk
Jądronajmłodsze warstwynajstarsze warstwy
Skrzydła zapadająku osiod osi na zewnątrz
Wiek warstw od środka na zewnątrzcoraz starszecoraz młodsze

Jak rozpoznać synklinę na mapie geologicznej

Na mapie geologicznej synklina tworzy pasy wychodni warstw ułożone symetrycznie wokół osi. O rozpoznaniu decyduje kolejność wieku skał, a nie sam kształt pasów:

  • w środku: kreda (K) - najmłodsza z pokazanych warstw,
  • dalej: jura (J), trias (T),
  • na zewnątrz: perm (P), karbon (C) - najstarsze.

Najmłodsze skały w środku oznaczają synklinę. Gdyby w środku leżał karbon, a na zewnątrz kreda - byłaby to antyklina. Dlatego do zadań z mapą potrzebna jest znajomość następstwa okresów geologicznych: kambr, ordowik, sylur, dewon, karbon, perm, trias, jura, kreda, paleogen, neogen, czwartorzęd.

Synklina o krótkiej osi, o owalnym zarysie, to brachysynklina.

Pojęcia pokrewne

  • niecka - rozległa, łagodna struktura wklęsła; nazwa często występuje w nazwach regionów geologicznych, np. Niecka Nidziańska,
  • synklinorium - duża struktura wklęsła złożona z wielu mniejszych fałdów,
  • monoklina - warstwy nachylone w jedną stronę, bez wygięcia,
  • oś fałdu - może być pozioma albo zapadać w określonym kierunku; jej kierunek zapadania odczytuje się z mapy z zakończenia pasów wychodni.

Synklina w krajobrazie

Synklina nie zawsze tworzy w terenie obniżenie, a antyklina - wzniesienie. Gdy w jądrze antykliny odsłonią się skały mało odporne, erozja może w tym miejscu wyżłobić dolinę, a twardsze skały w synklinie zostaną jako grzbiet. Takie odwrócenie nazywa się inwersją rzeźby. Dlatego budowy geologicznej nie ocenia się po ukształtowaniu terenu, tylko po wieku warstw.

Znaczenie praktyczne

W synklinach, czyli nieckach, często zachowują się młodsze serie skalne, które gdzie indziej zostały zerodowane. Struktury wklęsłe są ważne m.in. przy rozpoznawaniu złóż węgla i wód podziemnych - w niecce warstwa wodonośna przykryta warstwami nieprzepuszczalnymi może zawierać wody pod ciśnieniem (artezyjskie).

Na egzaminie

W GIW.06 typowe zadanie brzmi: „Jaka struktura geologiczna została przedstawiona na mapie?”. Odpowiedź synklina jest poprawna, gdy w centrum układu leżą najmłodsze warstwy (np. kreda), a ku zewnątrz coraz starsze. Dystraktory to zwykle antyklina, monoklina i platforma.

Zobacz też

Potwierdzenie

Informacja