Synklina
Słownik kwalifikacji GIW.06 - Wykonywanie prac geologicznych
Synklina to fałd wklęsły - warstwy skalne są w nim wygięte ku dołowi w kształt niecki, a w środku (jądrze) leżą najmłodsze warstwy. Skrzydła synkliny zapadają ku osi fałdu, czyli ku jej środkowi.
Przeciwieństwem synkliny jest antyklina - fałd wypukły ku górze, z najstarszymi warstwami w jądrze. Obie formy powstają podczas fałdowania skał pod wpływem ściskania skorupy ziemskiej i zwykle występują na przemian.
Synklina a antyklina - porównanie
| Synklina | Antyklina | |
|---|---|---|
| Kształt | wklęsła, niecka | wypukła ku górze, łuk |
| Jądro | najmłodsze warstwy | najstarsze warstwy |
| Skrzydła zapadają | ku osi | od osi na zewnątrz |
| Wiek warstw od środka na zewnątrz | coraz starsze | coraz młodsze |
Jak rozpoznać synklinę na mapie geologicznej
Na mapie geologicznej synklina tworzy pasy wychodni warstw ułożone symetrycznie wokół osi. O rozpoznaniu decyduje kolejność wieku skał, a nie sam kształt pasów:
- w środku: kreda (K) - najmłodsza z pokazanych warstw,
- dalej: jura (J), trias (T),
- na zewnątrz: perm (P), karbon (C) - najstarsze.
Najmłodsze skały w środku oznaczają synklinę. Gdyby w środku leżał karbon, a na zewnątrz kreda - byłaby to antyklina. Dlatego do zadań z mapą potrzebna jest znajomość następstwa okresów geologicznych: kambr, ordowik, sylur, dewon, karbon, perm, trias, jura, kreda, paleogen, neogen, czwartorzęd.
Synklina o krótkiej osi, o owalnym zarysie, to brachysynklina.
Pojęcia pokrewne
- niecka - rozległa, łagodna struktura wklęsła; nazwa często występuje w nazwach regionów geologicznych, np. Niecka Nidziańska,
- synklinorium - duża struktura wklęsła złożona z wielu mniejszych fałdów,
- monoklina - warstwy nachylone w jedną stronę, bez wygięcia,
- oś fałdu - może być pozioma albo zapadać w określonym kierunku; jej kierunek zapadania odczytuje się z mapy z zakończenia pasów wychodni.
Synklina w krajobrazie
Synklina nie zawsze tworzy w terenie obniżenie, a antyklina - wzniesienie. Gdy w jądrze antykliny odsłonią się skały mało odporne, erozja może w tym miejscu wyżłobić dolinę, a twardsze skały w synklinie zostaną jako grzbiet. Takie odwrócenie nazywa się inwersją rzeźby. Dlatego budowy geologicznej nie ocenia się po ukształtowaniu terenu, tylko po wieku warstw.
Znaczenie praktyczne
W synklinach, czyli nieckach, często zachowują się młodsze serie skalne, które gdzie indziej zostały zerodowane. Struktury wklęsłe są ważne m.in. przy rozpoznawaniu złóż węgla i wód podziemnych - w niecce warstwa wodonośna przykryta warstwami nieprzepuszczalnymi może zawierać wody pod ciśnieniem (artezyjskie).
Na egzaminie
W GIW.06 typowe zadanie brzmi: „Jaka struktura geologiczna została przedstawiona na mapie?”. Odpowiedź synklina jest poprawna, gdy w centrum układu leżą najmłodsze warstwy (np. kreda), a ku zewnątrz coraz starsze. Dystraktory to zwykle antyklina, monoklina i platforma.