Wybrzeże riasowe
Słownik kwalifikacji GIW.06 - Wykonywanie prac geologicznych
Wybrzeże riasowe to typ wybrzeża powstały przez zalanie przez morze dolnych odcinków dolin rzecznych na obszarze wyżynnym lub górzystym. Zatopione doliny tworzą długie, wąskie, często rozgałęzione zatoki zwane riasami (z hiszpańskiego ría).
Jak powstaje
- Rzeki rozcinają ląd, tworząc doliny w kształcie litery V, z dopływami.
- Poziom morza się podnosi (np. po stopnieniu lądolodów) albo ląd się obniża - dochodzi do transgresji morza.
- Woda wkracza w doliny rzeczne, a grzbiety między nimi zostają jako półwyspy i cyple.
Kształt rias odwzorowuje więc dawną sieć rzeczną - główna zatoka to dawna dolina, boczne odnogi to dawne dopływy.
Cechy rozpoznawcze
- silnie rozczłonkowana, nieregularna linia brzegowa,
- zatoki wcinające się prostopadle lub skośnie w ląd, rozgałęzione jak sieć rzeczna,
- zatoki najgłębsze przy ujściu i stopniowo płycące się w głąb lądu,
- rzeka uchodząca na końcu każdej zatoki,
- brak ciągów wysp ułożonych równolegle do brzegu.
Wybrzeże riasowe a inne typy wybrzeży
| Typ | Co zostało zalane | Wygląd |
|---|---|---|
| riasowe | doliny rzeczne (V) | rozgałęzione zatoki, jak sieć rzeczna |
| fiordowe | doliny polodowcowe (U, żłoby) | długie, bardzo głębokie zatoki o stromych ścianach |
| dalmatyńskie | doliny między pasmami gór równoległymi do brzegu | wydłużone wyspy i zatoki ułożone równolegle do linii brzegu |
| szkierowe | obszar wygładzony przez lądolód (garby, mutony) | mnóstwo małych, skalistych wysepek przy brzegu |
| lagunowe | - | laguny oddzielone od morza mierzejami |
Przykłady
- Galicja w północno-zachodniej Hiszpanii (Rías Baixas, Rías Altas) - od niej pochodzi nazwa,
- Bretania we Francji,
- południowo-zachodnia Irlandia,
- Kornwalia i Devon w południowo-zachodniej Anglii.
Typowa pomyłka: riasy a fiordy
Oba typy mają długie zatoki, ale fiord to zatopiona dolina lodowcowa (głęboka, o przekroju U, stromych ścianach, często z progiem przy ujściu), a ria - zatopiona dolina rzeczna (płytsza, o łagodniejszych zboczach, rozgałęziona). Zatoka opisana jako „powstała przez zalanie żłobów i dolin polodowcowych” to fiord, nie ria.
Na egzaminie
W GIW.06 wybrzeża rozpoznaje się na zdjęciu satelitarnym. Rozgałęzione zatoki odwzorowujące sieć rzeczną to wybrzeże riasowe, a długie wyspy równoległe do brzegu - dalmatyńskie.