Złoża aluwialne
Słownik kwalifikacji GIW.06 - Wykonywanie prac geologicznych
Czym są złoża aluwialne?
Złoża aluwialne to nagromadzenia osadów lub kopalin, które powstały w wyniku transportu i osadzania materiału przez rzeki. Materiał skalny jest najpierw odrywany i przenoszony przez wodę płynącą, a następnie odkładany tam, gdzie spada energia przepływu, np. na zakolach, w korycie rzecznym, na równinie zalewowej lub w deltach.
Jak powstają?
Proces powstawania złóż aluwialnych obejmuje trzy etapy:
- erozję – rzeka niszczy skały i pobiera materiał,
- transport – materiał jest niesiony w wodzie, toczony po dnie lub wleczony,
- akumulację – osadzanie materiału, gdy prędkość rzeki maleje.
W osadach aluwialnych często występuje sortowanie ziaren: cięższe i większe składniki osadzają się szybciej, a drobniejsze mogą być przenoszone dalej.
Przykłady osadów aluwialnych
Do typowych osadów aluwialnych należą:
- żwiry rzeczne,
- piaski rzeczne,
- muły i iły rzeczne,
- koncentracje minerałów ciężkich, np. złota, cyny lub platyny.
Ważne rozróżnienie egzaminacyjne
Nie należy mylić złóż aluwialnych z innymi typami:
- eluwialne – powstałe na miejscu wietrzenia skał, bez transportu,
- deluwialne – przemieszczone po stoku przez spłukiwanie,
- koluwialne – związane z ruchami masowymi, np. osuwiskami.
Jeśli w pytaniu pojawia się informacja o materiale transportowanym i osadzanym przez rzekę, poprawnym określeniem są złoża aluwialne.