Straty pozaeksploatacyjne w skarpie
Słownik kwalifikacji GIW.07 - Organizacja i prowadzenie eksploatacji złóż metodą odkrywkową
Straty pozaeksploatacyjne w skarpie to część kopaliny, która pozostaje w złożu nie dlatego, że nie opłaca się jej wydobyć, lecz dlatego, że musi zostać pozostawiona ze względów technicznych i bezpieczeństwa. W kopalni odkrywkowej dotyczy to m.in. kopaliny pozostawionej w skarpach, półkach ochronnych lub filarach zabezpieczających.
Dlaczego powstają?
W wyrobisku odkrywkowym nie można prowadzić ścian pionowo bez ograniczeń. Skarpy muszą mieć odpowiednie nachylenie, aby zachować stateczność i ograniczyć ryzyko osuwiska. Z tego powodu część złoża znajdująca się przy granicy wyrobiska pozostaje niewybrana.
Jak oblicza się straty w skarpie?
Najczęściej wykorzystuje się schemat geometryczny przekroju skarpy. Na podstawie wymiarów oznaczonych na rysunku oblicza się pole powierzchni pozostawionej części złoża, a następnie objętość lub masę strat.
Typowy tok obliczeń:
- wyznaczenie kształtu pozostawionej kopaliny, np. trójkąta lub trapezu,
- obliczenie pola przekroju tej części,
- pomnożenie pola przez długość odcinka skarpy,
- ewentualne przeliczenie objętości na masę z użyciem gęstości kopaliny.
Znaczenie w eksploatacji
Straty pozaeksploatacyjne wpływają na wielkość zasobów możliwych do wydobycia oraz na wskaźniki wykorzystania złoża. Są uwzględniane przy projektowaniu wyrobiska, dokumentowaniu eksploatacji i ocenie racjonalnej gospodarki złożem.