Zagrożenie tąpaniami występuje w wyrobiskach podziemnych, gdy w górotworze gromadzi się duża energia sprężysta, która może zostać gwałtownie uwolniona. Skutkiem jest wstrząs górotworu, uszkodzenie wyrobiska, zniszczenie obudowy lub nagłe przemieszczenie skał i węgla do wyrobiska.
Tąpnięcie a wstrząs górotworu
- Wstrząs górotworu to zjawisko sejsmiczne związane z pękaniem skał.
- Tąpnięcie to wstrząs, który powoduje skutki w wyrobisku, np. zniszczenie obudowy, zawał, wyrzut skał lub zagrożenie dla ludzi.
Stopnie zagrożenia tąpaniami
Pokłady węgla kamiennego lub ich części mogą być zaliczane do odpowiednich stopni zagrożenia tąpaniami. Im wyższy stopień, tym większe wymagania dotyczące projektowania robót, doboru obudowy, kontroli stanu górotworu i stosowania profilaktyki.
W pytaniach egzaminacyjnych ważna jest zasada: w korytarzach prowadzonych w obszarach uznanych za II stopień zagrożenia tąpaniami stosuje się obudowę stalową podatną, czyli taką, która może przejmować obciążenia dynamiczne przez kontrolowane odkształcenie.
Profilaktyka tąpaniowa
Do działań ograniczających ryzyko należą m.in.:
- właściwy dobór obudowy,
- odprężanie górotworu,
- kontrola sejsmologiczna i geomechaniczna,
- odpowiednia kolejność eksploatacji,
- ograniczanie koncentracji naprężeń.
Zapamiętaj
W rejonach zagrożonych tąpaniami unika się obudów sztywnych, które mogą gwałtownie ulec zniszczeniu. Preferuje się rozwiązania podatne, zwłaszcza stalową obudowę podatną.