Pył węglowy
Słownik kwalifikacji GIW.11 - Organizacja procesu przeróbki kopalin stałych
Pył węglowy to najdrobniejsze ziarna węgla, powstające przy urabianiu, kruszeniu, przesiewaniu, transporcie i przesypywaniu węgla. W górnictwie i przeróbce węgla przyjmuje się, że pyłem węglowym są ziarna przechodzące przez sito o oczkach 1 × 1 mm.
W potocznym języku drobny węgiel często nazywa się miałem, ale w przeróbce węgla to nie to samo - miał jest sortymentem o większych ziarnach, a pył stanowi tylko jego najdrobniejszą część.
Pył, miał i muł węglowy
| Nazwa | Co to jest |
|---|---|
| pył węglowy | najdrobniejsze ziarna węgla, przechodzące przez sito o oczkach 1 × 1 mm; groźny, bo może tworzyć z powietrzem mieszaninę wybuchową |
| miał węglowy | drobny sortyment handlowy węgla o ziarnach od zera do kilkunastu - kilkudziesięciu milimetrów; zawiera także pył |
| muł węglowy | bardzo drobne ziarna węgla wydzielane w procesach mokrych (z wody obiegowej, osadników, flotacji) |
Sortymenty węgla od najgrubszych do najdrobniejszych to m.in.: kęsy, kostka, orzech, groszek, grysik, miał. Drobne pyły i muły węglowe wykorzystuje się m.in. do produkcji brykietów, granulatów i aglomeratów albo jako składnik mieszanek energetycznych.
Dlaczego pył węglowy jest niebezpieczny
Pył węglowy zawieszony w powietrzu w odpowiednim stężeniu może wybuchnąć. Wybuch pyłu węglowego to gwałtowna reakcja egzotermiczna o dodatnim bilansie cieplnym: ciepło wydziela się szybciej, niż może zostać oddane do otoczenia, więc reakcja przyspiesza i się rozprzestrzenia. Do wybuchu potrzebne są:
- pył węglowy w odpowiednim stężeniu,
- czynnik aerodynamiczny - podmuch, który wzbija osiadły pył w powietrze (np. podmuch po wybuchu metanu, przesyp),
- czynnik termiczny - źródło zapłonu: otwarty ogień, iskry, spawanie, wybuch metanu,
- tlen z powietrza.
Osiadły pył jest groźny, bo pierwszy, nawet niewielki wybuch może go poderwać i wywołać kolejny, znacznie silniejszy.
Drugim zagrożeniem jest wpływ na zdrowie: wieloletnie wdychanie pyłu prowadzi do pylicy - przewlekłej choroby płuc.
Gdzie powstaje najwięcej pyłu
W zakładzie przeróbki węgla zagrożenie wybuchem pyłu występuje przede wszystkim w miejscach suchego przesypywania i kruszenia - na przesypach przenośników, przy kruszarkach, przesiewaczach i zbiornikach suchego węgla. W urządzeniach pracujących z wodą (wzbogacalniki zawiesinowe, maszyny flotacyjne, hydrocyklony) zagrożenie jest znacznie mniejsze.
Jak się zapobiega wybuchom pyłu
- zraszanie wodą w miejscach powstawania pyłu,
- odpylanie - instalacje odciągające pył,
- usuwanie osiadłego pyłu z wyrobisk i urządzeń,
- inertyzacja - mieszanie pyłu węglowego z niepalnym pyłem kamiennym (opylanie wyrobisk), aby mieszanina nie mogła wybuchnąć,
- zapory przeciwwybuchowe (np. pyłowe lub wodne), które gaszą rozprzestrzeniający się płomień.
Na egzaminie
W GIW.11 najczęściej pada pytanie: „Jakie wymiary powinny mieć oczka sita, aby przechodzące przez nie ziarna węgla kamiennego można było zaliczyć do pyłu węglowego?”. Odpowiedź: 1 × 1 mm. Inne pytania dotyczą miejsc zagrożenia wybuchem (przesyp przenośnika), warunków wybuchu (czynnik termiczny) i sposobów zapobiegania (inertyzacja pyłów wybuchowych).