Odchylenie od planu sprzedaży pokazuje, o ile rzeczywista sprzedaż różni się od zaplanowanej. W handlu służy do oceny, które działy, towary lub okresy sprzedaży osiągnęły wynik lepszy albo gorszy od założeń.
Odchylenie kwotowe
Odchylenie kwotowe oblicza się według wzoru:
Odchylenie = wykonanie - plan
Interpretacja:
- wynik dodatni oznacza przekroczenie planu,
- wynik ujemny oznacza niewykonanie planu,
- im większa wartość bezwzględna odchylenia, tym większa różnica między planem a wykonaniem.
Przykład: jeśli plan wynosił 50 000 zł, a wykonanie 78 654 zł, to odchylenie wynosi:
78 654 - 50 000 = 28 654 zł
Oznacza to przekroczenie planu o 28 654 zł.
Procent wykonania planu
Często stosuje się też wskaźnik procentowy:
% wykonania planu = wykonanie / plan × 100%
Jeżeli wynik wynosi:
- 100% — plan wykonano dokładnie,
- powyżej 100% — plan przekroczono,
- poniżej 100% — planu nie wykonano.
Aby znaleźć największe odchylenie procentowe, porównuje się odległość od 100%. Na przykład 157,31% oznacza odchylenie o 57,31 punktu procentowego powyżej planu.
Zastosowanie w zadaniach egzaminacyjnych
W pytaniach o największe odchylenie należy sprawdzić, czy chodzi o różnicę kwotową, czy procentową. Jeśli tabela zawiera zarówno plan, wykonanie i procent wykonania, można porównać oba podejścia. W podanym przykładzie największe odchylenie występuje w dziale książek turystycznych, ponieważ wykonanie znacznie przekracza plan zarówno kwotowo, jak i procentowo.