Przeliczniki energetyczne Atwatera
Słownik kwalifikacji HGT.02 - Przygotowanie i wydawanie dań
Przeliczniki (współczynniki) Atwatera to stałe wartości, które mówią, ile energii dostarcza organizmowi 1 gram białka, tłuszczu i węglowodanów. Dzięki nim wartość energetyczną posiłku oblicza się z jego składu: 1 g białka = 4 kcal, 1 g węglowodanów = 4 kcal, 1 g tłuszczu = 9 kcal.
Nazwa pochodzi od nazwiska amerykańskiego chemika Wilbura O. Atwatera, który na przełomie XIX i XX wieku badał energię wykorzystywaną przez organizm z pożywienia.
Wartości przeliczników
| Składnik | kcal z 1 g | kJ z 1 g |
|---|---|---|
| białko | 4 | 17 |
| węglowodany przyswajalne | 4 | 17 |
| tłuszcz | 9 | 37 |
| alkohol etylowy | 7 | 29 |
Tłuszcz dostarcza ponad dwa razy więcej energii niż białko i węglowodany, dlatego nawet niewielki jego dodatek wyraźnie podnosi kaloryczność potrawy. 1 kcal to ok. 4,18 kJ.
Wzór
[ E = 4 \cdot B + 4 \cdot W + 9 \cdot T ]
gdzie (E) to wartość energetyczna w kcal, a (B), (W), (T) - masa białka, węglowodanów i tłuszczu w gramach.
Przykład 1 - wartość energetyczna posiłku
Posiłek zawiera 20 g białka, 100 g węglowodanów i 40 g tłuszczu.
- białko: 20 · 4 = 80 kcal
- węglowodany: 100 · 4 = 400 kcal
- tłuszcz: 40 · 9 = 360 kcal
Razem: 80 + 400 + 360 = 840 kcal.
Przykład 2 - porcja mięsa
100 g mięsa zawiera 14 g białka i 7 g tłuszczu: 14 · 4 + 7 · 9 = 56 + 63 = 119 kcal.
Przykład 3 - obliczenie odwrotne
Ile gramów tłuszczu powinna zjeść osoba, której zapotrzebowanie wynosi 3000 kcal, jeśli 30% energii ma pochodzić z tłuszczu?
- energia z tłuszczu: 3000 · 0,3 = 900 kcal
- masa tłuszczu: 900 : 9 = 100 g
Analogicznie 400 kcal z samych węglowodanów to 400 : 4 = 100 g węglowodanów.
Typowe błędy
- dodawanie gramów zamiast kilokalorii - najpierw każdy składnik mnoży się przez przelicznik, dopiero potem sumuje,
- liczenie tłuszczu po 4 kcal - tłuszcz zawsze po 9,
- pominięcie przeliczenia na porcję - jeśli tabela podaje skład na 100 g, a porcja ma np. 200 g, wynik trzeba pomnożyć przez 2.
Na egzaminie
W HGT.02 zadania podają skład potrawy (często w tabeli na 100 g produktu) i każą obliczyć wartość energetyczną porcji albo ilość składnika potrzebną do uzyskania danej liczby kilokalorii. W treści zwykle są przypomniane przeliczniki 4 - 4 - 9, ale warto znać je na pamięć.