Normy żywienia
Słownik kwalifikacji HGT.12 - Organizacja żywienia i usług gastronomicznych
Normy żywienia określają ilości energii i składników odżywczych, które pokrywają potrzeby organizmu w określonej grupie ludności - z uwzględnieniem wieku, płci, masy ciała, aktywności fizycznej i stanu fizjologicznego (np. ciąża, karmienie piersią). W Polsce opracowuje je Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH - Państwowy Instytut Badawczy.
Normy podaje się na kilku poziomach. Spożycie odpowiednie dla około połowy osób w grupie to poziom EAR, a gdy brakuje danych do ustalenia EAR i RDA, stosuje się poziom AI.
Poziomy norm
| Poziom | Pełna nazwa | Co oznacza |
|---|---|---|
| EAR | Estimated Average Requirement - średnie zapotrzebowanie | pokrywa potrzeby ok. 50% zdrowych osób w grupie |
| RDA | Recommended Dietary Allowance - zalecane spożycie | pokrywa potrzeby ok. 97,5% zdrowych, prawidłowo odżywionych osób |
| AI | Adequate Intake - wystarczające spożycie | stosowane, gdy nie ma danych do ustalenia EAR i RDA; poziom uznany za wystarczający |
| UL | Tolerable Upper Intake Level - górny tolerowany poziom spożycia | najwyższa ilość, której spożywanie najpewniej nie szkodzi zdrowiu |
Dla energii podaje się osobny poziom - średnie zapotrzebowanie na energię (EER). Nie ustala się dla niej RDA, bo spożycie energii ponad potrzeby prowadzi do nadmiernej masy ciała.
W części zadań egzaminacyjnych poziom wystarczającego spożycia zapisano jako AL - chodzi o ten sam poziom co AI.
Jak zapamiętać
- EAR - średnio: wystarcza połowie osób,
- RDA - prawie wszystkim: 97,5% osób; to poziom do planowania żywienia jednostki,
- AI - „wystarczy”, gdy brak danych do RDA,
- UL - granica, której nie należy przekraczać.
Zastosowanie norm
- EAR - ocena, czy żywienie grupy jest wystarczające (odsetek osób spożywających poniżej EAR to grupa ryzyka niedoboru),
- RDA i AI - planowanie jadłospisów i racji pokarmowych,
- UL - ocena ryzyka nadmiernego spożycia, np. witamin z suplementów,
- planowanie żywienia zbiorowego: w przedszkolach, szkołach, internatach, stołówkach, szpitalach, sanatoriach.
W restauracji, gdzie gość sam wybiera dania, normy żywienia nie są podstawą planowania posiłków.
Przykład obliczenia
Średnie zapotrzebowanie (EAR) na białko dla dorosłych podaje się w gramach na kilogram masy ciała na dobę. Jeśli tabela podaje dla danej grupy 0,73 g/kg/dobę, to dla mężczyzny ważącego 65 kg:
[ 65 \cdot 0{,}73 = 47{,}45 ]
czyli 47,45 g białka na dobę, a dla mężczyzny ważącego 82 kg - ( 82 \cdot 0{,}73 = 59{,}86 ) g. Na egzaminie zawsze bierze się wartość z tabeli dołączonej do zadania.
Na egzaminie
W HGT.12 pytania sprawdzają rozróżnienie poziomów: 97,5% osób to RDA, około połowa - EAR, brak danych do EAR i RDA - AI (AL), górna granica - UL. Inne zadania wymagają obliczenia zapotrzebowania na białko z tabeli norm i masy ciała.