Typy danych

Słownik kwalifikacji INF.03 - Tworzenie i administrowanie stronami i aplikacjami internetowymi oraz bazami danych

Typ danych określa, jakie wartości może przechowywać zmienna oraz jakie operacje można na niej wykonywać. W programowaniu typy danych dzieli się najczęściej na proste (przechowujące jedną wartość) i złożone (grupujące wiele wartości lub opisujące strukturę).

W kontekście egzaminu INF.03 typy danych pojawiają się w pytaniach dotyczących C++, JavaScript, PHP oraz SQL — i to właśnie te cztery języki warto znać w zestawieniu.

Proste typy danych

Proste typy danych przechowują pojedynczą wartość. Najczęściej spotykane:

char — pojedynczy znak, np. 'A',
bool — wartość logiczna: true albo false,
int (integer) — liczba całkowita, np. 42, -7,
float / double — liczba zmiennoprzecinkowa, np. 19.99,
string — napis (w wielu językach typ prosty, technicznie sekwencja znaków).

Przykład w C++:

char znak = 'A';
bool aktywny = true;
int liczba = 42;
float cena = 19.99;

Każda z tych zmiennych przechowuje jedną konkretną wartość określonego typu.

Złożone typy danych

Złożone typy danych mogą grupować wiele wartości lub opisywać bardziej rozbudowane struktury. Do typów złożonych zalicza się m.in.:

tablice — uporządkowane zbiory wartości tego samego typu,
struktury — grupy pól różnych typów (np. struct w C++, record w Pascalu),
klasy i obiekty — w językach obiektowych,
rekordy w bazach danych.

Przykład klasy (typ złożony) w C++:

class Uzytkownik {
public:
    string login;
    int wiek;
    bool aktywny;
};

Klasa Uzytkownik składa się z kilku pól różnych typów, więc jest typem złożonym. Pozwala opisać bardziej skomplikowany obiekt niż pojedyncza liczba czy znak.

Częste pytanie egzaminacyjne: aby przechować dane 50 uczniów (imię, nazwisko, średnia ocen), należy użyć tablicy struktur — czyli typu złożonego, który łączy tablicę z rekordem.

Typy danych w różnych językach programowania

Na egzaminie INF.03 pojawiają się pytania o typy danych w czterech językach: C++, JavaScript, PHP i SQL. Poniższe zestawienie pomaga je porównać.

Liczby całkowite

Język	Typ całkowitoliczbowy	Przykład deklaracji
C++	`int`, `long`, `short`	`int wiek = 30;`
JavaScript	`number` (jeden typ dla wszystkich liczb)	`var wiek = 30;`
PHP	`int` / `integer`	`$wiek = 30;`
SQL	`INT`, `INTEGER`, `BIGINT`, `SMALLINT`	`wiek INT`

W programowaniu zmienna typu integer służy do przechowywania liczb całkowitych — to klasyczna definicja egzaminacyjna.

Liczby zmiennoprzecinkowe

Język	Typ zmiennoprzecinkowy	Przykład
C++	`float`, `double`	`double cena = 19.99;`
JavaScript	`number` (ten sam typ co liczby całkowite)	`var cena = 19.99;`
PHP	`float`, `double`, `real`	`$cena = 19.99;`
SQL	`FLOAT`, `DOUBLE`, `DECIMAL`, `NUMERIC`	`cena DECIMAL(10,2)`

Znaki i napisy

Język	Pojedynczy znak	Napis (string)
C++	`char` (`'A'`)	`string` lub `char[]`
JavaScript	brak osobnego typu — `string` o długości 1	`string` (`"tekst"`)
PHP	brak osobnego typu — string o długości 1	`string` (`"tekst"`)
SQL	`CHAR(1)`	`CHAR(n)`, `VARCHAR(n)`, `TEXT`

Typ stało-znakowy w SQL to CHAR (lub CHAR(n)) — w przeciwieństwie do VARCHAR, który jest zmiennoznakowy (przechowuje napis o zmiennej długości).

Wartości logiczne (boolean)

Język	Typ logiczny	Wartości
C++	`bool`	`true`, `false`
JavaScript	`boolean`	`true`, `false`
PHP	`bool` / `boolean`	`true`, `false`
SQL	`BOOLEAN`, `BIT`	`TRUE`/`FALSE`, `1`/`0`

W języku JavaScript wartość typu boolean może być reprezentowana wyłącznie przez true lub false. Uwaga na pułapkę: var x = true; to boolean, ale var x = "true"; z cudzysłowami to string (napis), nie wartość logiczna.

Typy złożone

Język	Tablica	Struktura / Klasa	Obiekt
C++	`int tab[10]`	`struct`, `class`	instancja klasy
JavaScript	`var tab = [1,2,3]`	`class` (ES6+)	`var obj = {x:0, y:0}`
PHP	`$tab = [1,2,3]`	`class`	instancja klasy
SQL	—	`TABLE` (rekord = wiersz)	—

W JavaScript obiekt zapisany jako var obiekt = { x: 0, y: 0, wsp: function(){...} } zawiera właściwości (x, y) i metodę (wsp) — całość jest typem złożonym.

Dynamiczne kontra statyczne typowanie

Cztery omawiane języki różnią się sposobem zarządzania typami:

Język	Typowanie	Co to oznacza
C++	statyczne	typ deklarujemy przed nazwą zmiennej (`int x = 5;`) i nie można go zmienić
JavaScript	dynamiczne	typ ustala się automatycznie z wartości, można zmieniać w trakcie
PHP	dynamiczne	typ ustala się z wartości, dostępne są funkcje sprawdzające typ
SQL	statyczne (na poziomie schematu)	typ kolumny określa się w `CREATE TABLE`

Sprawdzanie typu w PHP

PHP, mimo dynamicznego typowania, udostępnia rodzinę funkcji do weryfikacji wartości i typu zmiennej:

is_int($x);      // czy liczba całkowita
is_string($x);   // czy napis
is_bool($x);     // czy wartość logiczna
is_array($x);    // czy tablica
is_null($x);     // czy NULL
gettype($x);     // zwraca nazwę typu jako string

Specjalne przypadki — wskaźniki w C++

W C++ istnieją wskaźniki — zmienne przechowujące adres innej zmiennej:

double *x;

Zapis double *x; deklaruje wskaźnik na zmienną typu double — sam x nie przechowuje liczby, lecz adres pamięci, pod którym znajduje się liczba typu double.

Co warto zapamiętać na egzamin INF.03

Typy proste przechowują jedną wartość: char, bool, int, float, double.
Typy złożone grupują wiele wartości: tablice, struktury, klasy, obiekty.
class to typ złożony — najczęstsza odpowiedź w pytaniach „wskaż typ złożony”.
integer to typ przechowujący liczby całkowite.
CHAR w SQL to typ stało-znakowy, VARCHAR — zmiennoznakowy.
boolean w JavaScript przyjmuje wartości true lub false.
var x = true; to boolean; var x = "true"; to string (cudzysłowy zmieniają typ).
double *x; w C++ to wskaźnik na zmienną typu double, nie zwykła zmienna.
Aby przechować dane 50 uczniów (imię, nazwisko, średnia) — używamy tablicy struktur.
PHP sprawdza typ funkcjami is_int(), is_string(), is_bool(), gettype().
JavaScript ma jeden typ liczbowy — number (zarówno całkowite, jak i zmiennoprzecinkowe).
JavaScript i PHP są dynamicznie typowane; C++ i SQL — statycznie typowane.