Pasowania w budowie maszyn
Słownik kwalifikacji MEC.03 - Montaż i obsługa maszyn i urządzeń
Pasowanie określa wzajemne położenie pól tolerancji dwóch współpracujących elementów, najczęściej otworu i wałka. Od pasowania zależy, czy po zmontowaniu elementy będą miały luz, możliwość niewielkiego wcisku albo trwałe połączenie wciskowe.
Typowy zapis ma postać np. Ø52H8/d8:
- Ø52 – wymiar nominalny, czyli średnica 52 mm,
- H8 – tolerancja otworu: litera wielka oznacza otwór, liczba 8 oznacza klasę dokładności,
- d8 – tolerancja wałka: litera mała oznacza wałek, liczba 8 oznacza klasę dokładności.
Rodzaje pasowań
W praktyce wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje pasowań:
- pasowanie luźne – po złożeniu zawsze występuje luz między wałkiem a otworem,
- pasowanie mieszane – może wystąpić mały luz albo mały wcisk, zależnie od rzeczywistych wymiarów elementów,
- pasowanie ciasne – po złożeniu występuje wcisk, czyli wałek jest większy od otworu w zakresie tolerancji.
Jak rozpoznać pasowanie z oznaczenia?
W oznaczeniach tolerancji:
- wielkie litery, np. H, dotyczą otworów,
- małe litery, np. d, dotyczą wałków,
- litera H dla otworu oznacza często układ według zasady stałego otworu.
Dla zapisu Ø52H8/d8 otwór ma tolerancję H8, a wałek d8. Ponieważ wałek z polem tolerancji d leży poniżej wymiaru nominalnego, w połączeniu z otworem H powstaje luz. Jest to więc pasowanie luźne w układzie stałego otworu.
Znaczenie praktyczne
Pasowania luźne stosuje się tam, gdzie elementy mają się swobodnie obracać, przesuwać lub być łatwe w montażu i demontażu, np. w niektórych połączeniach wał–tuleja.