Przekładnia zębatkowa to mechanizm składający się z koła zębatego oraz listwy zębatej, zwanej zębatką. Jej podstawową cechą jest przekształcanie ruchu obrotowego koła zębatego w ruch prostoliniowy listwy albo odwrotnie.
Budowa
Przekładnia zębatkowa składa się z:
- koła zębatego obracającego się wokół osi,
- listwy zębatej z naciętymi zębami,
- elementów prowadzących, które utrzymują prostoliniowy ruch listwy.
Zęby koła zazębiają się z zębami listwy. Gdy koło się obraca, przesuwa listwę wzdłuż jej osi.
Zasada działania
Jeden obrót koła zębatego powoduje przesunięcie listwy o długość odpowiadającą obwodowi podziałowemu koła. W uproszczeniu: im większe koło lub większa liczba zębów, tym większe przesunięcie listwy na jeden obrót.
Przekładnia ta może działać również odwrotnie: przesuwająca się listwa może wprawiać koło zębate w ruch obrotowy.
Zastosowanie
Przekładnie zębatkowe stosuje się m.in. w:
- układach kierowniczych pojazdów,
- obrabiarkach do przesuwu stołów i suportów,
- bramach przesuwnych,
- podnośnikach i mechanizmach regulacyjnych,
- urządzeniach automatyki przemysłowej.
Ważne na egzaminie
Jeżeli w pytaniu pojawia się przekształcenie ruchu obrotowego w prostoliniowy, najczęściej chodzi o przekładnię zębatkową. Przekładnia ślimakowa, obiegowa czy cięgnowa zasadniczo służą do przenoszenia lub zmiany parametrów ruchu obrotowego, a nie do bezpośredniej zamiany go na ruch liniowy.