Zużycie mechaniczne

Zużycie mechaniczne to stopniowa utrata materiału lub zmiana wymiarów części maszyn spowodowana oddziaływaniami mechanicznymi, głównie tarciem, naciskiem, uderzeniami albo zmęczeniem powierzchni. Dotyczy np. łożysk, kół zębatych, prowadnic, wałów, tulei i elementów przekładni.

Przykłady zużycia mechanicznego

• ścieranie powierzchni współpracujących,
• powstawanie luzów w połączeniach ruchowych,
• zużycie zębów kół zębatych,
• zarysowania, wytarcia i ubytki materiału,
• łuszczenie powierzchni przy obciążeniach zmiennych.

Zużycie stabilizowane i niestabilizowane

W eksploatacji maszyn zużycie mechaniczne może mieć charakter:

• stabilizowany – przebiega powoli i przewidywalnie, zwykle po okresie docierania. Szybkość zużycia jest względnie stała, a maszyna może pracować poprawnie przez długi czas.
• niestabilizowany – przebiega gwałtownie lub przyspiesza w czasie. Może prowadzić do szybkiego uszkodzenia części, awarii maszyny albo konieczności natychmiastowej naprawy.

Co zwiększa zużycie mechaniczne?

Najczęstsze przyczyny to:
- brak smarowania lub niewłaściwy środek smarny,
- zanieczyszczenia między powierzchniami trącymi,
- przeciążenie maszyny,
- niewspółosiowość elementów,
- drgania,
- zbyt duża chropowatość powierzchni,
- nieprawidłowy montaż.

Jak ograniczać zużycie mechaniczne?

Zużycie ogranicza się przez prawidłowe smarowanie, dobór odpowiednich materiałów, obróbkę cieplną, utrzymywanie czystości, właściwy montaż oraz regularne przeglądy. W praktyce obsługi maszyn ważne jest obserwowanie objawów takich jak hałas, wzrost temperatury, drgania, spadek dokładności pracy i powiększanie luzów.

Ważne na egzaminie

Podział na zużycie stabilizowane i niestabilizowane odnosi się do zużycia mechanicznego, a nie do zużycia korozyjnego, erozyjnego czy korozyjno-mechanicznego.