Co to jest tolerancja wymiarowa?
Tolerancja wymiarowa określa dopuszczalny zakres, w którym może mieścić się rzeczywisty wymiar wykonanego przedmiotu. Na rysunku technicznym podaje się wymiar nominalny oraz odchyłki graniczne, np. 100 +0,04/+0,01.
Oznacza to, że wymiar nominalny wynosi 100 mm, ale gotowy element nie może mieć dokładnie dowolnej długości. Musi mieścić się między wymiarem dolnym i górnym.
Jak obliczyć wymiary graniczne?
Dla zapisu 100 +0,04/+0,01:
- wymiar nominalny: 100 mm,
- dolna odchyłka: +0,01 mm,
- górna odchyłka: +0,04 mm.
Wymiary graniczne wynoszą więc:
- wymiar minimalny:
100 + 0,01 = 100,01 mm, - wymiar maksymalny:
100 + 0,04 = 100,04 mm.
Element jest poprawny tylko wtedy, gdy jego długość mieści się w zakresie 100,01–100,04 mm.
Dlaczego tolerancja wpływa na dobór przyrządu?
Im węższa tolerancja, tym dokładniejszy musi być przyrząd pomiarowy. Jeżeli tolerancja wynosi tylko kilka setnych milimetra, zwykła suwmiarka o dokładności 0,1 mm jest niewystarczająca. W takim przypadku stosuje się dokładniejsze przyrządy, np. mikrometr zewnętrzny.
Przykład egzaminacyjny
Jeżeli wałek ma długość 100 +0,04/+0,01 mm, to należy zmierzyć go przyrządem, który:
- obejmuje zakres powyżej 100 mm,
- ma odpowiednią dokładność do pomiaru setnych części milimetra.
Dlatego właściwy będzie mikrometr o zakresie 100–125 mm, a nie mikrometr 75–100 mm ani suwmiarka o mniejszej dokładności.