Trzpień stały to element ustalający stosowany przy obróbce przedmiotów z otworem, np. tulei, pierścieni lub odkuwek z wykonanym otworem bazowym. Przedmiot nasuwa się na trzpień, dzięki czemu jego położenie jest ustalone względem osi obrotu obrabiarki.
Zastosowanie
Trzpień stały wykorzystuje się głównie wtedy, gdy ważna jest współosiowość powierzchni zewnętrznych obrabianych względem otworu. Typowe zastosowania to:
- toczenie powierzchni zewnętrznych tulei,
- obróbka czołowa elementów z otworem,
- zachowanie bazy technologicznej na powierzchni wewnętrznej,
- mocowanie odkuwek lub półfabrykatów o kształcie pierścieniowym.
Cechy trzpienia stałego
Trzpień stały nie zmienia swojej średnicy podczas mocowania, w przeciwieństwie do trzpienia rozprężnego. Przedmiot musi więc mieć otwór o odpowiednim wymiarze, aby można go było poprawnie nasunąć na trzpień. Ustalenie odbywa się przez kontakt powierzchni otworu przedmiotu z powierzchnią trzpienia.
Trzpień stały a zamocowanie w uchwycie
Sam trzpień zwykle ustala przedmiot, ale nie zawsze zapewnia pełne zamocowanie. Dlatego często współpracuje z uchwytem tokarskim, np. mechanicznym uchwytem trójszczękowym. W takim układzie uchwyt mocuje element, a trzpień stały dodatkowo ustala jego położenie osiowe lub promieniowe.
Znaczenie na egzaminie
W zadaniach egzaminacyjnych należy rozróżniać symbole oznaczające szczęki uchwytu, kieł, zabierak i trzpień. Jeżeli rysunek pokazuje ustalenie przedmiotu na elemencie wchodzącym w otwór, a odpowiedź mówi o trzpieniu stałym, zwykle chodzi o bazowanie po powierzchni wewnętrznej przedmiotu.