Przejdź do głównej treści

Noniusz suwmiarki

Słownik kwalifikacji MEC.06 - Montaż i obsługa prostych elementów maszyn i urządzeń

Noniusz to dodatkowa, przesuwna podziałka suwmiarki, umieszczona na suwaku pod podziałką główną. Pozwala odczytać wymiar z dokładnością do części milimetra - najczęściej 0,1 mm, 0,05 mm albo 0,02 mm.

Nazwa pochodzi od portugalskiego matematyka Pedra Nunesa (łac. Nonius). W języku angielskim to samo urządzenie nazywa się vernier.

Zasada działania

Kreski noniusza są rozstawione odrobinę gęściej niż kreski podziałki głównej. Na przykład w noniuszu 0,1 mm dziesięć działek noniusza ma długość 9 mm, więc każda jest o 0,1 mm krótsza od milimetra. Gdy suwak przesunie się o ułamek milimetra, z którąś kreską podziałki głównej pokryje się dokładnie jedna kreska noniusza - jej numer mówi, ile dziesiątych (albo setnych) trzeba dodać.

Dokładność odczytu noniusza:

[ i = \frac{1 \text{ mm}}{n} ]

gdzie ( n ) to liczba działek noniusza.

DokładnośćLiczba działek noniuszaDługość noniusza (typowo)
0,1 mm109 mm albo 19 mm
0,05 mm2019 mm albo 39 mm
0,02 mm5049 mm

Dokładność zwykle jest wybita na suwmiarce, np. „0,05 mm”.

Jak odczytać wynik - krok po kroku

  1. Pełne milimetry odczytaj z podziałki głównej - to kreska stojąca tuż po lewej stronie zera noniusza.
  2. Znajdź kreskę noniusza, która najdokładniej pokrywa się z dowolną kreską podziałki głównej.
  3. Część ułamkową odczytaj z opisu przy tej kresce noniusza (albo pomnóż jej numer przez dokładność).
  4. Dodaj obie wartości.

Przykłady odczytu

  • zero noniusza za kreską 23 mm, pokrywa się 7. kreska noniusza 0,1 mm: wynik 23 + 0,7 = 23,7 mm,
  • zero noniusza za kreską 89 mm, pokrywa się kreska oznaczająca 0,65 mm (noniusz 0,05 mm, 13. działka): wynik 89,65 mm,
  • zero noniusza dokładnie na kresce 12 mm (pokrywa się zero noniusza i jego ostatnia kreska): wynik to równe 12 mm, bez części ułamkowej.

Typowe błędy

  • odczyt pełnych milimetrów z kreski po prawej stronie zera noniusza,
  • wybór kreski noniusza położonej najbliżej strzałki na rysunku zamiast tej, która naprawdę się pokrywa,
  • patrzenie na podziałkę z ukosa - błąd paralaksy; skalę odczytuje się prostopadle,
  • brak sprawdzenia zera: po zsunięciu szczęk zero noniusza musi pokrywać się z zerem podziałki głównej.

Na egzaminie

Na pytanie „jak nazywa się dodatkowa podziałka suwmiarki” odpowiedź brzmi: noniusz. W zadaniach z rysunkiem suwmiarki najpierw ustal pełne milimetry przed zerem noniusza, a dopiero potem część ułamkową z kreski, która się pokrywa.

Zobacz też

Potwierdzenie

Informacja