Połączenia skurczowe
Słownik kwalifikacji MEC.08 - Wykonywanie i naprawa elementów maszyn, urządzeń i narzędzi
Co to są połączenia skurczowe?
Połączenie skurczowe to rodzaj połączenia nierozłącznego lub trudno rozłącznego, w którym wykorzystuje się rozszerzalność cieplną metali. Element zewnętrzny, np. pierścień, tuleja lub koło, jest nagrzewany, przez co zwiększa swoje wymiary. Następnie zakłada się go na element wewnętrzny, np. wał. Po ostygnięciu element zewnętrzny kurczy się i mocno zaciska na elemencie wewnętrznym.
Zasada działania
Metale podczas nagrzewania rozszerzają się, a podczas chłodzenia kurczą się. W połączeniu skurczowym celowo wykorzystuje się tę właściwość:
- element zewnętrzny nagrzewa się,
- jego otwór zwiększa średnicę,
- element zakłada się na wał lub czop,
- po ochłodzeniu następuje skurcz i powstaje silny docisk.
Dzięki temu uzyskuje się połączenie bez dodatkowych śrub, kołków czy spoin.
Przykłady zastosowania
Połączenia skurczowe stosuje się między innymi przy osadzaniu:
- kół zębatych na wałach,
- pierścieni na tulejach,
- obręczy na kołach,
- sprzęgieł i piast na wałach.
Cechy połączenia skurczowego
Najważniejsze cechy to:
- duża wytrzymałość,
- równomierne rozłożenie nacisku,
- brak dodatkowych elementów łączących,
- możliwość przenoszenia dużych momentów obrotowych,
- konieczność dokładnego wykonania wymiarów pasowania.
Ważne na egzaminie
Jeśli w pytaniu pojawia się sformułowanie „efekt rozszerzalności cieplnej metali”, poprawną odpowiedzią jest zwykle połączenie skurczowe. Nie należy mylić go ze spawaniem lub zgrzewaniem, mimo że tam również występuje wysoka temperatura.