Wpust pryzmatyczny
Słownik kwalifikacji MEC.09 - Organizacja i nadzorowanie procesów produkcji maszyn i urządzeń
Wpust pryzmatyczny to element połączenia wpustowego stosowany w budowie maszyn do przenoszenia momentu obrotowego między wałem a osadzonym na nim elementem, np. kołem zębatym, kołem pasowym lub sprzęgłem.
Budowa i zastosowanie
Wpust pryzmatyczny ma najczęściej kształt prostopadłościanu o znormalizowanych wymiarach. Umieszcza się go w rowku wykonanym częściowo w wale i częściowo w piaście współpracującego elementu.
Połączenie wpustowe umożliwia:
- przenoszenie momentu obrotowego,
- ustalenie elementu względem wału w kierunku obrotowym,
- łatwy montaż i demontaż części maszyn.
Normalizacja
Wymiary, wykonanie i wymagania dotyczące wpustów są określane w normach, np. PN-70/M-85005 dla wpustów pryzmatycznych. Norma może podawać nie tylko wymiary, ale także wymagane właściwości materiału, takie jak:
- twardość Brinella,
- granica plastyczności,
- wytrzymałość na rozciąganie Rm,
- zawartość węgla.
Materiał wpustu
Wpust powinien być wykonany z materiału o odpowiedniej wytrzymałości, ponieważ podczas pracy jest narażony głównie na ścinanie i naciski powierzchniowe. Zbyt słaby materiał może doprowadzić do uszkodzenia połączenia i utraty przenoszenia momentu obrotowego.
Na co uważać na egzaminie?
W pytaniach egzaminacyjnych często trzeba odczytać konkretną wartość z tabeli normy. Jeśli pytanie dotyczy Rm, należy szukać pozycji opisanej jako granica wytrzymałości lub wytrzymałość na rozciąganie, a nie twardości HB czy granicy plastyczności.