Wymiary graniczne
Słownik kwalifikacji MEC.09 - Organizacja i nadzorowanie procesów produkcji maszyn i urządzeń
Wymiary graniczne to największy i najmniejszy dopuszczalny wymiar elementu po wykonaniu. Określają przedział, w którym rzeczywisty wymiar części jest zgodny z dokumentacją techniczną.
Wymiary graniczne stosuje się przy ocenie poprawności wykonania części maszyn, np. wałków, otworów, rowków czy wpustów.
Podstawowe pojęcia
- Wymiar nominalny – wymiar podany na rysunku, np. Ø80 mm.
- Tolerancja T – dopuszczalna różnica między wymiarem górnym i dolnym.
- Wymiar górny – największy dopuszczalny wymiar.
- Wymiar dolny – najmniejszy dopuszczalny wymiar.
Zależność ogólna:
T = wymiar górny − wymiar dolny
Przykład obliczenia
Dany jest wałek o średnicy nominalnej Ø80 mm i tolerancji T = 0,028 mm. Jeżeli tolerowanie odbywa się w głąb materiału, dla wałka przyjmuje się zakres:
- od 80,000 − 0,028 mm,
- do 80,000 mm.
Czyli:
- wymiar dolny = 79,972 mm,
- wymiar górny = 80,000 mm.
W zadaniach egzaminacyjnych należy zwracać uwagę nie tylko na wartość tolerancji, ale też na kierunek jej odłożenia: symetrycznie, na zewnątrz materiału albo w głąb materiału.