Garbniki
Słownik kwalifikacji MED.09 - Sporządzanie i wytwarzanie produktów leczniczych oraz prowadzenie obrotu produktami leczniczymi, wyrobami medycznymi, suplementami diety i środkami spożywczymi specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz innymi produktami dopuszczonymi do obrotu w aptece
Garbniki to związki roślinne należące głównie do polifenoli. Występują w wielu surowcach farmakognostycznych, m.in. w korze dębu (Quercus cortex) i liściu szałwii (Salviae folium). Ich najważniejsze działanie miejscowe to działanie ściągające.
Mechanizm działania
Garbniki wiążą się z białkami skóry i błon śluzowych, powodując ich częściowe strącanie. W efekcie powstaje cienka warstwa ochronna, która:
- zmniejsza przepuszczalność tkanek,
- ogranicza wysięk i drobne krwawienia,
- zmniejsza stan zapalny,
- utrudnia wnikanie drobnoustrojów i substancji drażniących.
To właśnie ten efekt określa się jako działanie ściągające.
Zastosowanie surowców garbnikowych
Surowce zawierające garbniki stosuje się głównie miejscowo, np. w postaci odwarów, naparów, płukanek lub okładów. Mogą być używane pomocniczo w:
- stanach zapalnych jamy ustnej i gardła,
- drobnych uszkodzeniach skóry,
- nadmiernej potliwości,
- łagodnych biegunkach, jeśli surowiec jest przeznaczony do stosowania doustnego.
Przykłady surowców
- Quercus cortex – kora dębu, bogata w garbniki, działa silnie ściągająco.
- Salviae folium – liść szałwii, zawiera m.in. garbniki i olejek eteryczny; stosowany w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła.
Ważne rozróżnienie egzaminacyjne
Garbniki mogą pośrednio ograniczać rozwój drobnoustrojów przez tworzenie warstwy ochronnej i zmniejszenie wysięku, ale ich główne działanie lokalne to ściągające, a nie dezynfekujące, adsorpcyjne ani wyłącznie ochronne.