Niezgodności recepturowe
Słownik kwalifikacji MED.09 - Sporządzanie i wytwarzanie produktów leczniczych oraz prowadzenie obrotu produktami leczniczymi, wyrobami medycznymi, suplementami diety i środkami spożywczymi specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz innymi produktami dopuszczonymi do obrotu w aptece
Niezgodność recepturowa to niepożądane zjawisko zachodzące podczas sporządzania lub przechowywania leku recepturowego, które może obniżyć jego jakość, trwałość, skuteczność albo bezpieczeństwo stosowania.
W pytaniach egzaminacyjnych często trzeba rozpoznać, czy problem można rozwiązać przez zmianę kolejności łączenia składników, zastosowanie substancji pomocniczej, rozdzielenie leku na dwa preparaty albo konieczność kontaktu z lekarzem.
Rodzaje niezgodności
Najczęściej wyróżnia się:
- fizyczne - np. wytrącenie osadu, rozwarstwienie emulsji, zbrylanie proszków,
- chemiczne - np. reakcja kwasu z zasadą, utlenianie, hydroliza,
- farmakologiczne - składniki działają przeciwstawnie lub nasilają działania niepożądane.
Jak zapobiegać niezgodnościom?
W praktyce recepturowej można:
- połączyć składniki w odpowiedniej kolejności,
- rozpuścić substancję w odpowiednim rozpuszczalniku,
- unikać bezpośredniego kontaktu składników reagujących ze sobą,
- zastosować właściwą substancję pomocniczą,
- w uzasadnionych sytuacjach wykonać dwa oddzielne leki,
- skonsultować receptę, jeśli konieczna byłaby zmiana składu lub dawki.
Przykład egzaminacyjny
W mieszaninie zawierającej pepsynę, kwas solny rozcieńczony i wodę nie należy bezpośrednio łączyć pepsyny z kwasem w sposób przypadkowy. Aby uniknąć niezgodności i utraty aktywności enzymu, składniki łączy się we właściwej kolejności, zwykle z wcześniejszym rozcieńczeniem kwasu wodą.
Zapamiętaj
Jeżeli składniki mogą reagować lub jeden z nich jest wrażliwy na środowisko, często najlepszym rozwiązaniem jest prawidłowa kolejność sporządzania, a nie zmiana ilości składników.