Pozycja półwysoka
Słownik kwalifikacji MED.14 - Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej
Pozycja półwysoka to ułożenie chorego na plecach z uniesioną górną częścią tułowia, najczęściej pod kątem około 30-45°. Stosuje się ją m.in. podczas karmienia chorego leżącego, przy duszności i w okresie pooperacyjnym, bo ułatwia oddychanie i połykanie.
W piśmiennictwie spotyka się też nazwy pozycja półsiedząca i pozycja Fowlera (od nazwiska amerykańskiego chirurga).
Pozycje z uniesionym wezgłowiem
| Pozycja | Przybliżony kąt uniesienia wezgłowia | Przykładowe zastosowanie |
|---|---|---|
| niska | ok. 15-30° | odpoczynek, gdy chory nie może leżeć płasko |
| półwysoka | ok. 30-45° | posiłki, lżejsza duszność, po niektórych zabiegach |
| wysoka (siedząca) | ok. 60-90° | nasilona duszność |
Wartości kątów różnią się nieco między podręcznikami - ważna jest zasada: im wyżej uniesione wezgłowie, tym łatwiej oddychać i połykać.
Wskazania
- spożywanie posiłków przez chorego leżącego - zmniejsza ryzyko zakrztuszenia i zachłyśnięcia,
- karmienie przez zgłębnik - w czasie podawania i przez pewien czas po nim,
- duszność i choroby układu oddechowego - przepona pracuje swobodniej,
- choroby serca - mniejszy napływ krwi żylnej do serca,
- okres po niektórych zabiegach operacyjnych, zgodnie ze zleceniem.
Jak ułożyć chorego krok po kroku
- Poinformuj chorego o czynności i poproś o współpracę.
- Unieś wezgłowie łóżka albo podłóż oparcie lub poduszki pod plecy.
- Pod głowę daj płaską poduszkę - szyja nie może być zgięta.
- Pod kolana podłóż wałek lub lekko unieś podnóżek łóżka - to hamuje zsuwanie się w dół.
- Stopy oprzyj o podpórkę, aby zachowały ustawienie pod kątem prostym.
- Sprawdź, czy chory siedzi wygodnie, a pościel nie tworzy fałd pod pośladkami.
Na co uważać
- w pozycji półwysokiej masa ciała spoczywa głównie na okolicy krzyżowej i piętach - to miejsca szczególnie narażone na odleżyny,
- chory ma tendencję do zsuwania się w dół łóżka, co powoduje tarcie i siły ścinające; konieczne są podpórki i regularna zmiana pozycji,
- po posiłku pozostaw chorego z uniesionym tułowiem jeszcze ok. 30 minut, chyba że zalecenie stanowi inaczej.
Dlaczego nie płasko i nie na boku przy jedzeniu
Jedzenie w pozycji płaskiej na plecach zwiększa ryzyko zakrztuszenia i cofania się treści pokarmowej. Ułożenie na boku stosuje się w innych sytuacjach (np. przy zagrożeniu zachłyśnięciem wymiocinami u osoby nieprzytomnej), ale nie jest pozycją zalecaną do karmienia.
Na egzaminie
W MED.14 pytanie o ułożenie chorego leżącego podczas spożywania posiłku ma odpowiedź: pozycja półwysoka na plecach. Pytania dotyczą też miejsc narażonych na odleżyny w tej pozycji oraz sposobu zapobiegania zsuwaniu się chorego.