Skala mapy
Słownik kwalifikacji SPL.02 - Obsługa podróżnych w portach i terminalach
Skala mapy informuje, ile razy odległości na mapie są pomniejszone w stosunku do odległości w terenie. Zapis 1 : 50 000 oznacza, że 1 cm na mapie odpowiada 50 000 cm, czyli 500 m w rzeczywistości.
Rodzaje zapisu skali
- liczbowa - np. 1 : 50 000,
- mianowana - np. „1 cm - 500 m”,
- liniowa (podziałka) - odcinek podzielony na części z opisem odległości w terenie; zachowuje poprawność także po powiększeniu lub pomniejszeniu wydruku.
Duża i mała skala
Im mniejszy mianownik, tym większa skala i więcej szczegółów. Skala 1 : 10 000 (plan miasta) jest większa niż 1 : 1 000 000 (mapa kraju), choć ta druga obejmuje dużo większy obszar.
Jak obliczyć odległość rzeczywistą
[ d_{\text{rz}} = d_{\text{m}} \cdot M ]
gdzie ( d_{\text{m}} ) to odległość zmierzona na mapie, a ( M ) - mianownik skali. Wynik jest w tych samych jednostkach co pomiar, zwykle w centymetrach, więc trzeba go zamienić:
- 100 cm = 1 m,
- 100 000 cm = 1 km.
Szybki sposób: w mianowniku skali skreśl dwa zera, a dostaniesz liczbę metrów w 1 cm; skreśl pięć zer - liczbę kilometrów. Przykład: 1 : 25 000 → 1 cm = 250 m; 1 : 3 500 000 → 1 cm = 35 km.
Przykłady
- Skala 1 : 3 500 000, na mapie 7 cm: ( 7 \cdot 35 = 245 ) km.
- Skala 1 : 25 000, na mapie 28 cm: ( 28 \cdot 250 = 7000 ) m = 7 km.
- Skala 1 : 150 000, na mapie 7 cm: ( 7 \cdot 1{,}5 = 10{,}5 ) km.
- Skala 1 : 20 000, na mapie 4 cm: ( 4 \cdot 200 = 800 ) m = 0,8 km.
Jak obliczyć skalę mapy
Gdy znasz odległość rzeczywistą i odległość na mapie, mianownik skali to ich iloraz (w tych samych jednostkach):
[ M = \frac{d_{\text{rz}}}{d_{\text{m}}} ]
Przykład: 1 800 km odpowiada na mapie 9 cm. 1 800 km = 180 000 000 cm, więc ( M = 180\,000\,000 : 9 = 20\,000\,000 ) - skala 1 : 20 000 000.
Czas przejazdu z mapy
Najpierw oblicz odległość, potem podziel ją przez prędkość. Trasa 21 cm w skali 1 : 1 500 000 to ( 21 \cdot 15 = 315 ) km; przy 60 km/h przejazd trwa ( 315 : 60 = 5{,}25 ) h, czyli 5 h 15 min.
Typowe pomyłki
- pozostawienie wyniku w centymetrach albo zgubienie zer przy zamianie na kilometry,
- zamiana 0,25 h na „25 minut” - to 15 minut,
- przenoszenie skali na powierzchnię: pole w terenie rośnie z kwadratem mianownika, nie z samym mianownikiem.
Na egzaminie
Zadania podają skalę i długość odcinka na mapie (np. z dworca do hotelu) i każą obliczyć odległość w terenie, rzadziej odwrotnie - skalę albo czas przejazdu. Zawsze sprawdź, w jakich jednostkach są odpowiedzi.