Współczynnik wykorzystania ładowności
Słownik kwalifikacji SPL.05 - Organizacja transportu oraz obsługa klientów i kontrahentów
Współczynnik wykorzystania ładowności pokazuje, jaką część dopuszczalnej ładowności pojazdu faktycznie zajął przewożony ładunek. Oblicza się go, dzieląc masę przewiezionego ładunku przez ładowność pojazdu; wynik podaje się jako ułamek (np. 0,75) albo procent (75%).
Wzór - współczynnik statyczny
[ q = \frac{Q_{rz}}{Q_{n}} ]
gdzie (Q_{rz}) - rzeczywista masa przewożonego ładunku [t], (Q_{n}) - ładowność (nominalna) pojazdu [t]. Ten wariant, nazywany statycznym, ocenia jeden kurs albo jeden załadunek.
Przykład
Samochód ciężarowy o ładowności 24 t przewozi ładunek o masie 18 t:
[ q = \frac{18}{24} = 0{,}75 ]
Ładowność wykorzystano w 75%.
Wzór - współczynnik dynamiczny
Gdy pojazd wykonuje kilka kursów z różną masą ładunku i na różne odległości, uwzględnia się pracę przewozową (tonokilometry):
[ q_{d} = \frac{\sum Q_{i} \cdot l_{i}}{Q_{n} \cdot \sum l_{i}} ]
gdzie (Q_{i}) - masa ładunku w i-tym kursie, (l_{i}) - długość i-tego przejazdu z ładunkiem [km]. Licznik to praca przewozowa wykonana [tkm], mianownik - praca, jaką pojazd wykonałby przy pełnym załadunku na tych samych odcinkach.
Przykład: pojazd o ładowności 20 t przewiózł 20 t na odległość 100 km, a następnie 10 t na odległość 50 km.
[ q_{d} = \frac{20 \cdot 100 + 10 \cdot 50}{20 \cdot (100 + 50)} = \frac{2500}{3000} \approx 0{,}83 ]
Interpretacja wyniku
| Wynik | Znaczenie |
|---|---|
| 1,00 (100%) | pełne wykorzystanie ładowności |
| 0,50 (50%) | wykorzystano połowę ładowności - pojazd mógłby zabrać drugie tyle |
| powyżej 1,00 | przeładowanie pojazdu - niedopuszczalne |
Niski współczynnik oznacza zwykle zbyt duży pojazd do danego ładunku albo brak konsolidacji przesyłek, a w konsekwencji wyższy koszt przewozu jednej tony.
Ładowność a objętość
Ładunki lekkie i objętościowe (np. styropian, meble) zajmują całą przestrzeń ładunkową, zanim osiągną ładowność. Wtedy współczynnik wykorzystania ładowności jest niski, mimo że pojazd jest „pełny”. Dlatego obok niego liczy się współczynnik wykorzystania pojemności (przestrzeni ładunkowej) - stosunek objętości ładunku do pojemności skrzyni. Trzeci pokrewny wskaźnik to współczynnik wykorzystania przebiegu - udział kilometrów przejechanych z ładunkiem w całym przebiegu.
Typowe błędy
- dzielenie ładowności przez masę ładunku (odwrócony ułamek),
- użycie dopuszczalnej masy całkowitej (DMC) zamiast ładowności - DMC obejmuje też masę własną pojazdu,
- pomylenie ładowności z pojemnością skrzyni.
Na egzaminie
W SPL.05 zadania podają ładowność i masę ładunku (czasem jako liczbę palet i masę jednej palety) i pytają o współczynnik albo o to, ile ładunku można jeszcze dołożyć. Najpierw policz łączną masę ładunku, potem podziel ją przez ładowność.