Parametry życiowe osoby dorosłej
Słownik kwalifikacji SPO.01 - Udzielanie pomocy i organizacja wsparcia osobie niepełnosprawnej
Parametry życiowe (funkcje życiowe) to podstawowe wskaźniki pracy organizmu: tętno, ciśnienie tętnicze krwi, oddech i temperatura ciała. Często ocenia się też saturację (wysycenie krwi tlenem) i stan świadomości. U zdrowej osoby dorosłej w spoczynku przykładowy prawidłowy zestaw to: tętno 72/min, ciśnienie 120/70 mmHg, temperatura 36,6°C, 16 oddechów na minutę.
Ten tekst jest materiałem do nauki do egzaminu zawodowego, a nie poradą medyczną. Wartości prawidłowe dla konkretnej osoby ustala lekarz.
Prawidłowe wartości u dorosłego w spoczynku
| Parametr | Wartość prawidłowa | Odchylenia |
|---|---|---|
| tętno | 60-100 uderzeń/min, miarowe | poniżej 60 - bradykardia, powyżej 100 - tachykardia |
| ciśnienie tętnicze | poniżej 140/90 mmHg, optymalne poniżej 120/80 mmHg | 140/90 i więcej - nadciśnienie, skurczowe poniżej ok. 90 mmHg - niedociśnienie |
| oddech | 12-20 oddechów/min, spokojny i miarowy | szybki oddech (tachypnoe), zwolniony (bradypnoe), duszność |
| temperatura ciała | ok. 36,0-37,0°C (pomiar pod pachą) | 37-38°C - stan podgorączkowy, powyżej 38°C - gorączka, poniżej 35°C - hipotermia |
| saturacja (SpO₂) | 95-100% | poniżej 95% wymaga zwrócenia uwagi |
Wartości mogą się różnić u konkretnej osoby - np. u osób wytrenowanych tętno spoczynkowe bywa niższe niż 60/min - i zależą od wieku, leków, wysiłku i emocji.
Jak mierzy się parametry życiowe
- tętno - na tętnicy promieniowej (nadgarstek) przez pełną minutę albo 30 s × 2, oceniając częstość, miarowość i wypełnienie,
- ciśnienie - ciśnieniomierzem na ramieniu, w pozycji siedzącej, po kilku minutach odpoczynku, z mankietem na wysokości serca,
- oddech - obserwując ruchy klatki piersiowej przez minutę, najlepiej tak, żeby osoba nie wiedziała, że liczy się jej oddechy (świadomie zmienia wtedy rytm),
- temperaturę - termometrem elektronicznym pod pachą, w uchu lub na czole,
- saturację - pulsoksymetrem zakładanym na palec.
Wyniki zapisuje się z datą i godziną, bo dla opiekuna najważniejsza jest zmiana w porównaniu z wcześniejszymi pomiarami.
Kiedy wynik jest niepokojący
Pilnej reakcji wymagają m.in.:
- zaburzenia przytomności, splątanie, nagła zmiana zachowania,
- duszność, sinica ust lub palców, bardzo szybki lub bardzo wolny oddech,
- bardzo szybkie, wolne albo niemiarowe tętno z osłabieniem lub bólem w klatce piersiowej,
- bardzo wysokie ciśnienie z bólem głowy, zaburzeniami mowy lub widzenia,
- opadnięcie kącika ust, niedowład jednej strony ciała - objawy udaru,
- wysoka gorączka albo wyraźne wychłodzenie.
W stanie zagrożenia życia wzywa się pomoc pod numerem 112 lub 999.
Rola asystenta osoby z niepełnosprawnością
Asystent nie diagnozuje i nie leczy, ale powinien umieć poprawnie zmierzyć podstawowe parametry, zauważyć odchylenia od wartości typowych dla podopiecznego i przekazać informację lekarzowi, pielęgniarce lub rodzinie. W nagłym pogorszeniu stanu wzywa pomoc i udziela pierwszej pomocy.
Na egzaminie
W SPO.01 pytanie „Które parametry opisują prawidłowe funkcje życiowe osoby dorosłej w stanie spoczynku?” ma odpowiedź z wartościami w normie: tętno 72/min, ciśnienie tętnicze 120/70 mmHg, temperatura ciała 36,6°C. Odpowiedzi błędne zawierają co najmniej jedną wartość poza normą, np. tętno 48/min czy ciśnienie 105/50 mmHg.