Pytania pomocnicze - SPO.03

Należy ocenić częstotliwość, napięcie i rytm tętna. To podstawowy zestaw cech wymagany w opiece nad podopiecznym.

Częstotliwość tętna to liczba uderzeń serca na minutę. U dorosłego w spoczynku zwykle wynosi około 60–100/min.

Częstotliwość mówi, ile jest uderzeń na minutę, a rytm określa, czy uderzenia pojawiają się regularnie. Tętno może mieć prawidłową częstotliwość, ale być niemiarowe.

Napięcie tętna to opór wyczuwany pod palcami podczas uciskania tętnicy. Może być np. dobrze wyczuwalne, słabe, nitkowate lub twarde.

Najczęściej mierzy się tętno na tętnicy promieniowej, po stronie kciuka na nadgarstku. Można też mierzyć je na innych tętnicach, np. szyjnej, jeśli sytuacja tego wymaga.

Należy zgłosić tętno bardzo szybkie, bardzo wolne, niemiarowe, słabo wyczuwalne lub nagłą zmianę w porównaniu z wcześniejszymi pomiarami. Szczególnie pilne jest to przy duszności, bólu w klatce piersiowej, omdleniu lub silnym osłabieniu.

Kciuk ma własne wyraźnie wyczuwalne tętnienie, które może zafałszować pomiar. Do pomiaru używa się zwykle palca wskazującego i środkowego.

Długotrwałe leżenie sprzyja płytkiemu oddychaniu i zaleganiu wydzieliny w drogach oddechowych. Może to prowadzić do niedodmy i zapalenia płuc.

Aktywna gimnastyka oddechowa polega na samodzielnym wykonywaniu przez pacjenta ćwiczeń oddechowych, np. głębokich wdechów, wydłużonych wydechów lub oddychania przeponowego.

Pasywna gimnastyka oddechowa jest wykonywana z pomocą opiekuna lub terapeuty, gdy pacjent nie może ćwiczyć samodzielnie. Polega m.in. na wspomaganiu ruchów klatki piersiowej i odpowiednim układaniu chorego.

Pozycja półwysoka lub wysoka ułatwia rozszerzanie klatki piersiowej i poprawia wentylację płuc. Zmniejsza też ryzyko zalegania wydzieliny.

Niepokojące objawy to duszność, przyspieszony oddech, kaszel, zaleganie wydzieliny, gorączka, osłabienie i sinica. Wymagają zgłoszenia personelowi medycznemu.

Nie. Leki mukolityczne mogą być stosowane wyłącznie na zlecenie lekarza, ale podstawą profilaktyki jest ruch, zmiana pozycji i gimnastyka oddechowa.

Regularna zmiana pozycji poprawia wentylację różnych części płuc i ogranicza zaleganie wydzieliny. Jest ważnym elementem opieki nad osobą unieruchomioną.

Masaż limfatyczny służy głównie usprawnianiu odpływu chłonki i zmniejszaniu obrzęków. Nie jest podstawową metodą zapobiegania powikłaniom układu oddechowego.

Zaczerwienienie może świadczyć o podrażnieniu lub stanie zapalnym. Środek odkażający ogranicza rozwój drobnoustrojów i pomaga zmniejszyć przykry zapach.

Takie stężenie jest zbyt silne i może podrażnić albo uszkodzić delikatną błonę śluzową jamy ustnej. Do płukania wskazany jest roztwór o właściwym, bezpiecznym stężeniu.

Należy zgłosić zaczerwienienie, naloty, owrzodzenia, afty, krwawienie, ból, obrzęk oraz utrzymujący się nieprzyjemny zapach z ust.

Najbezpieczniejsza jest pozycja siedząca lub półsiedząca. Zmniejsza ona ryzyko zachłyśnięcia się płynem.

Mogą jedynie odświeżać oddech, ale nie zapewniają odpowiedniego działania odkażającego. Cytryna może dodatkowo podrażniać zmienioną zapalnie śluzówkę.

Trzeba zapobiegać połknięciu płynu i zachłyśnięciu. U takich osób bezpieczniejsze może być przecieranie jamy ustnej gazikiem zwilżonym odpowiednim preparatem.

Głównym celem jest poprawa jakości życia pacjenta chorego nieuleczalnie. Obejmuje to łagodzenie cierpienia fizycznego, psychicznego, społecznego i duchowego.

Ponieważ choroba jest zwykle zaawansowana i nieuleczalna. Opieka skupia się więc na komforcie, godności i zmniejszeniu cierpienia, a nie na wyleczeniu.

Opiekun pomaga w codziennych czynnościach, dba o higienę, wygodę, bezpieczeństwo, zmianę pozycji i wsparcie emocjonalne. Obserwuje też stan pacjenta i zgłasza niepokojące objawy.

Rodzina jest ważnym źródłem wsparcia emocjonalnego i praktycznego dla pacjenta. Opiekun powinien z nią współpracować, ale nadrzędnym celem nadal pozostaje jakość życia chorego.

Leczenie przyczynowe ma na celu usunięcie lub zahamowanie choroby. Opieka paliatywna koncentruje się na łagodzeniu objawów i poprawie komfortu życia.

Powinien szanować prywatność, decyzje, potrzeby i tempo pacjenta. Ważne jest mówienie do chorego z szacunkiem oraz unikanie traktowania go przedmiotowo.

Szczególnie ważne są nasilony ból, duszność, zaburzenia świadomości, wymioty, krwawienia, odwodnienie, gorączka i nagłe pogorszenie stanu ogólnego. Opiekun powinien zgłosić je personelowi medycznemu.

Skala Norton ocenia pięć obszarów: stan fizyczny, stan psychiczny/orientację, aktywność, możliwość poruszania się oraz kontrolę zwieraczy. Nie ocenia natężenia bólu.

Natężenie bólu może wpływać na komfort i aktywność podopiecznego, ale nie jest jednym z pięciu kryteriów skali Norton. Dlatego w tym pytaniu jest poprawną odpowiedzią jako czynnik nieuwzględniany.

Skala Norton służy do oceny ryzyka wystąpienia odleżyn. Im niższy wynik, tym większe ryzyko i większa potrzeba działań profilaktycznych.

Nietrzymanie moczu lub stolca zwiększa wilgotność skóry i ryzyko maceracji, podrażnień oraz odleżyn. Dlatego kontrola zwieraczy jest oceniana w skali Norton.

Osoba, która nie może samodzielnie zmieniać pozycji, jest dłużej narażona na ucisk tych samych miejsc ciała. To zwiększa ryzyko niedokrwienia tkanek i powstania odleżyn.

Zaburzenia orientacji mogą powodować brak współpracy, mniejszą aktywność i trudność w zgłaszaniu dyskomfortu. Dlatego stan psychiczny/orientacja jest jednym z elementów skali Norton.

Należy regularnie zmieniać pozycję ciała, dbać o higienę i suchość skóry, stosować materac przeciwodleżynowy oraz obserwować miejsca szczególnie narażone na ucisk.

Tworzy na skórze warstwę ochronną, która ogranicza działanie wilgoci, tarcia i podrażnień. Pomaga chronić skórę szczególnie u osób leżących lub z nietrzymaniem moczu i stolca.

Nie. Sudocrem jest tylko środkiem wspomagającym, a podstawą profilaktyki są zmiana pozycji ciała, obserwacja skóry, higiena, materac przeciwodleżynowy oraz właściwe odżywienie.

Najbardziej narażone są okolice kości krzyżowej, pięt, łokci, bioder, łopatek, kostek i potylicy. Są to miejsca, gdzie ucisk na skórę jest największy.

Skórę należy najpierw oczyścić i osuszyć, a preparat nałożyć cienką warstwą. Zbyt gruba warstwa może utrudniać ocenę stanu skóry.

Wilgotna skóra łatwiej ulega maceracji, otarciom i uszkodzeniom. Szczególnie niebezpieczne jest długotrwałe działanie moczu, kału lub potu.

Częstotliwość zależy od stanu podopiecznego i zaleceń personelu medycznego, ale zwykle robi się to regularnie, np. co około 2 godziny. Ważna jest systematyczność i odciążanie miejsc ucisku.

Profilaktyka ma zapobiegać uszkodzeniu skóry, zanim powstanie rana. Leczenie odleżyn dotyczy już istniejących zmian i wymaga oceny oraz postępowania zgodnego z zaleceniami medycznymi.

Zimno powoduje zwężenie naczyń krwionośnych, przez co ogranicza napływ krwi i płynów do tkanek. Dzięki temu obrzęk narasta wolniej lub stopniowo się zmniejsza.

Najczęściej stosuje się go przy świeżych urazach, stłuczeniach, skręceniach, krwiakach i obrzękach. Może też zmniejszać ból w ostrej fazie urazu.

Hipotermia oznacza nadmierne wychłodzenie organizmu. Zastosowanie zimna mogłoby pogłębić stan zagrożenia i pogorszyć funkcjonowanie organizmu.

Zimny okład stosuje się głównie przy świeżych urazach i obrzękach. Ciepły okład częściej wykorzystuje się przy napięciu mięśni, przykurczach i niektórych bólach przewlekłych.

Zimny kompres lub lód należy owinąć w tkaninę, aby nie przykładać go bezpośrednio do skóry. Trzeba obserwować skórę i reakcję podopiecznego.

Zwykle stosuje się go krótko, około 10–15 minut, zależnie od zaleceń i reakcji podopiecznego. Zbyt długie chłodzenie może uszkodzić skórę.

Okład należy przerwać, gdy pojawi się silny ból, drętwienie, pieczenie, sinienie lub znaczne zblednięcie skóry. Takie objawy mogą świadczyć o nieprawidłowej reakcji na zimno.

Potrzebne są dwie warstwy flaneli, ceratka, wazelina, ciepła woda, 70% alkohol etylowy oraz opaska elastyczna. Wazelina chroni skórę, a ceratka ogranicza parowanie i utratę ciepła.

Okład ciepły działa rozgrzewająco, rozszerza naczynia krwionośne, poprawia ukrwienie tkanek i może zmniejszać ból oraz napięcie mięśniowe.

Ceratka tworzy warstwę izolacyjną, która zapobiega szybkiemu odparowaniu alkoholu i utracie ciepła. Dzięki temu okład dłużej utrzymuje działanie rozgrzewające.

Wazelina zabezpiecza skórę przed podrażnieniem wywołanym przez alkohol etylowy oraz wilgoć. Zmniejsza ryzyko zaczerwienienia i uszkodzenia naskórka.

Alkohol 70% wspomaga działanie rozgrzewające i drażniące miejscowo, co poprawia ukrwienie skóry. Nie należy stosować go bezpośrednio bez ochrony skóry.

Nie stosuje się go m.in. przy świeżych urazach, krwawieniu, ostrym stanie zapalnym, zaburzeniach czucia, uszkodzonej skórze oraz u osób z dużym ryzykiem oparzenia.

Należy kontrolować stan skóry, odczucia podopiecznego, ewentualne pieczenie, ból, zaczerwienienie lub objawy przegrzania. W razie niepokojących objawów okład trzeba zdjąć.

Pacjentka nie ma zaburzeń równowagi i może opierać się na operowanej stopie, więc potrzebuje jedynie częściowego wsparcia chodu. Kula łokciowa ułatwia poruszanie się i sprzyja utrzymaniu aktywności.

Balkonik stosuje się zwykle u osób z większymi problemami z równowagą, znacznym osłabieniem lub potrzebą stabilniejszego podparcia. Daje większą powierzchnię podparcia niż kule.

Wózek ogranicza samodzielny chód i aktywność fizyczną. Jeśli pacjentka może chodzić z podparciem, należy wspierać jej mobilność, a nie zastępować ją transportem siedzącym.

Jeżeli pacjent może częściowo lub całkowicie obciążać kończynę, wystarczy lżejsze wsparcie, np. kula łokciowa. Brak możliwości obciążania wymaga większego odciążenia i dokładnych zaleceń fizjoterapeuty.

Należy kontrolować stabilność chodu, prawidłową wysokość kuli, bezpieczne tempo oraz brak poślizgu końcówki gumowej. Ważna jest też asekuracja, szczególnie na początku.

Najważniejsze ryzyka to upadek, przeciążenie operowanej kończyny, ból, zawroty głowy i lęk przed poruszaniem się. Dlatego potrzebne są odpowiedni sprzęt, asekuracja i stopniowa aktywizacja.

Zaleca się ryby, warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe oraz tłuszcze roślinne, np. oliwę z oliwek. Dieta powinna wspierać pracę serca i ograniczać rozwój miażdżycy.

Tłuszcze zwierzęce często zawierają dużo nasyconych kwasów tłuszczowych, które mogą podwyższać cholesterol LDL. Wysoki poziom LDL sprzyja miażdżycy i zwiększa ryzyko kolejnych incydentów sercowo-naczyniowych.

Ryby, zwłaszcza morskie, zawierają kwasy omega-3. Wspierają one profilaktykę miażdżycy i mogą korzystnie wpływać na poziom lipidów we krwi.

Czerwone mięso powinno być ograniczane, szczególnie jeśli jest tłuste lub przetworzone. Lepszym wyborem są ryby, chudy drób, rośliny strączkowe i inne źródła białka o korzystniejszym profilu tłuszczowym.

Edukacja zdrowotna pomaga pacjentowi zrozumieć, jakie zmiany stylu życia zmniejszają ryzyko nawrotu choroby. Obejmuje m.in. dietę, aktywność fizyczną, kontrolę masy ciała, przyjmowanie leków i unikanie używek.

Tłuszcze roślinne, stosowane w rozsądnych ilościach, są zwykle korzystniejsze dla serca niż tłuszcze zwierzęce. Źródła takie jak oliwa z oliwek, olej rzepakowy czy orzechy mogą wspierać dietę kardioprotekcyjną.