Skala Katza
Słownik kwalifikacji SPO.03 - Świadczenie usług opiekuńczo-wspierających osobie podopiecznej
Skala Katza to narzędzie do oceny samodzielności w zakresie podstawowych czynności życia codziennego - ADL (Activities of Daily Living). Sprawdza, czy osoba starsza, chora lub niepełnosprawna sama się myje, ubiera, je i korzysta z toalety, czy potrzebuje w tym pomocy.
Skalę opracował zespół Sidneya Katza w latach 60. XX wieku. Jest krótka i prosta, dlatego stosuje się ją w opiece długoterminowej, w domach pomocy i w opiece domowej.
Jakie czynności ocenia
Skala Katza obejmuje sześć czynności:
| Czynność | Co się sprawdza |
|---|---|
| kąpiel | czy myje się samodzielnie |
| ubieranie się | czy sam zakłada i zdejmuje ubranie |
| korzystanie z toalety | czy sam dochodzi, korzysta i doprowadza ubranie do porządku |
| przemieszczanie się | czy sam przechodzi z łóżka na krzesło i z powrotem |
| kontrolowanie zwieraczy | czy kontroluje oddawanie moczu i stolca |
| jedzenie | czy sam przenosi jedzenie z talerza do ust |
Punktacja i interpretacja
Za każdą czynność wykonywaną samodzielnie przyznaje się 1 punkt, a za wykonywaną z pomocą innej osoby - 0 punktów. Wynik mieści się w przedziale 0-6. W polskiej praktyce opiekuńczej wynik interpretuje się zwykle tak:
- 5-6 pkt - osoba sprawna,
- 3-4 pkt - osoba umiarkowanie niepełnosprawna,
- 0-2 pkt - osoba znacznie niepełnosprawna.
Im niższy wynik, tym większa zależność od opiekuna.
Do czego służy wynik
- ocena poziomu samodzielności podopiecznego,
- zaplanowanie, w czym opiekun ma pomagać, a co podopieczny robi sam,
- obserwowanie zmian - poprawy po rehabilitacji albo pogorszenia w przebiegu choroby,
- dokumentowanie potrzeb opiekuńczych.
Badanie powtarza się co pewien czas i przy każdej istotnej zmianie stanu zdrowia - wtedy porównanie wyników ma największą wartość.
Skala Katza a skala Lawtona
| Skala Katza | Skala Lawtona | |
|---|---|---|
| Zakres | podstawowe czynności (ADL) | złożone czynności (IADL) |
| Przykłady | jedzenie, kąpiel, ubieranie | zakupy, telefon, pieniądze, leki |
| Liczba czynności | 6 | 8 |
Sprawność w czynnościach złożonych zwykle słabnie wcześniej niż w podstawowych - dlatego obie skale często stosuje się razem.
Na egzaminie
Gdy pytanie dotyczy podstawowych czynności samoobsługowych (jedzenie, mycie, ubieranie), właściwa odpowiedź to skala Katza. Gdy chodzi o złożone aktywności, np. zakupy albo gospodarowanie pieniędzmi - skala Lawtona.
To materiał do nauki do egzaminu zawodowego. Ocenę stanu podopiecznego prowadzi się według procedur placówki i zaleceń personelu medycznego.