Skala Lawtona IADL
Słownik kwalifikacji SPO.03 - Świadczenie usług opiekuńczo-wspierających osobie podopiecznej
Skala Lawtona służy do oceny samodzielności w złożonych czynnościach życia codziennego, oznaczanych skrótem IADL (Instrumental Activities of Daily Living - instrumentalne czynności dnia codziennego). Pokazuje, czy osoba poradzi sobie sama w domu i w otoczeniu: zrobi zakupy, zadzwoni, przyjmie leki, zapłaci rachunki.
Skalę opracowali M. Powell Lawton i Elaine Brody w 1969 roku. Stosuje się ją w opiece nad osobami starszymi, przewlekle chorymi i niepełnosprawnymi, zwykle razem ze skalą Katza.
Co to jest IADL
Czynności instrumentalne to te, które wymagają planowania, liczenia, pamięci i orientacji w otoczeniu - a nie tylko sprawności ruchowej. Dlatego osoba, która sama się myje i je (dobre ADL), może już nie radzić sobie z zakupami czy lekami (słabsze IADL).
Osiem czynności skali Lawtona
- korzystanie z telefonu,
- robienie zakupów,
- przygotowywanie posiłków,
- prowadzenie gospodarstwa domowego (sprzątanie),
- pranie,
- korzystanie ze środków transportu,
- przyjmowanie leków (właściwa dawka o właściwej porze),
- gospodarowanie pieniędzmi.
Punktacja
Skala ma kilka wersji. W wersji często stosowanej w Polsce każdą czynność ocenia się w trzech stopniach: samodzielnie (3 pkt), z niewielką pomocą (2 pkt), nie jest w stanie wykonać (1 pkt). Wynik mieści się wtedy w przedziale 8-24 pkt - im wyższy, tym większa samodzielność. W wersji oryginalnej odpowiedzi zamienia się na 0 lub 1 punkt za czynność.
Skala Lawtona a skala Katza
| Skala Katza (ADL) | Skala Lawtona (IADL) | |
|---|---|---|
| Rodzaj czynności | podstawowe, samoobsługowe | złożone, instrumentalne |
| Przykłady | jedzenie, kąpiel, ubieranie, toaleta | zakupy, telefon, leki, finanse |
| Co mówi wynik | czy potrzebna pomoc przy ciele | czy możliwe samodzielne życie w domu |
Znaczenie w opiece
Wynik skali Lawtona pomaga ustalić, jakiego wsparcia potrzebuje podopieczny: czy wystarczy okazjonalna pomoc (np. przy zakupach), czy opiekun musi przejąć część obowiązków, np. wydawanie leków albo pilnowanie płatności. Pogorszenie wyniku w kolejnych badaniach bywa wczesnym sygnałem postępujących zaburzeń funkcji poznawczych.
Na egzaminie
Najczęstsze skojarzenie z pytań: korzystanie z pieniędzy, zakupy, telefon i leki należą do IADL - skala Lawtona. Jedzenie, ubieranie się, kąpiel i korzystanie z toalety to czynności podstawowe (ADL) - ocenia je skala Katza.
To materiał do nauki do egzaminu zawodowego. Ocenę podopiecznego prowadzi się według procedur placówki i zaleceń personelu medycznego.