Urządzenia kontroli niezajętości torów i rozjazdów

Urządzenia kontroli niezajętości służą do sprawdzania, czy dany odcinek toru, rozjazd lub odcinek izolowany jest wolny od taboru. Informacja ta jest podstawą bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego, ponieważ urządzenia srk nie mogą ustawić przebiegu, jeżeli droga przebiegu jest zajęta albo jej stan jest niewiarygodny.

Do czego służą?

Urządzenia te przekazują do nastawni informację o stanie odcinka:
- wolny – brak taboru na kontrolowanym odcinku,
- zajęty – na odcinku znajduje się pojazd kolejowy,
- uszkodzony / stan niekontrolowany – urządzenie nie daje pewnej informacji o niezajętości.

W komputerowych urządzeniach srk uszkodzenie takiego elementu może być pokazane specjalnym symbolem graficznym na ekranie monitora. W pytaniach egzaminacyjnych należy odróżniać taki symbol od usterek napędu zwrotnicowego, sygnalizatora lub żarówki semafora.

Przykładowe urządzenia kontroli niezajętości

Najczęściej spotykane rozwiązania to:
- obwody torowe – wykrywają zajętość przez oddziaływanie zestawów kołowych na obwód elektryczny toru,
- liczniki osi – porównują liczbę osi wjeżdżających i wyjeżdżających z odcinka,
- elektroniczne obwody nakładane – stosowane m.in. tam, gdzie klasyczny obwód torowy jest trudny do zastosowania.

Znaczenie dla bezpieczeństwa

Brak pewnej kontroli niezajętości traktuje się jako stan niebezpieczny. W praktyce urządzenia srk powinny wtedy uniemożliwić podanie sygnału zezwalającego lub wymagać zastosowania specjalnych procedur przewidzianych instrukcjami.