Zamknięcie nastawcze
Słownik kwalifikacji TKO.03 - Organizacja robót związanych z budową i utrzymaniem dróg kolejowych
Zamknięcie nastawcze to mechanizm zwrotnicy rozjazdu, który po przestawieniu dociska jedną iglicę do opornicy i rygluje ją w tym położeniu, a drugą iglicę utrzymuje w wymaganej odległości od jej opornicy. Dzięki niemu iglice nie przesuną się pod przejeżdżającym pociągiem.
Po co jest zamknięcie nastawcze
Iglice to ruchome szyny zwrotnicy, które kierują koła pojazdu na tor zasadniczy albo zwrotny. Sam napęd zwrotnicowy przestawia iglice, ale to zamknięcie nastawcze zapewnia, że:
- iglica dolegająca szczelnie przylega do opornicy,
- iglica odlegająca jest odsunięta na tyle, by obrzeże koła swobodnie przeszło między nią a opornicą,
- położenie końcowe jest zablokowane mechanicznie - siły od kół nie przestawią iglic,
- położenie iglic można kontrolować, co jest warunkiem bezpiecznego ułożenia drogi przebiegu.
Jak działa
- Napęd zwrotnicowy (ręczny, elektryczny albo hydrauliczny) przesuwa element nastawczy - suwak lub pręt połączony z iglicami.
- Na początku ruchu zamknięcie odryglowuje iglicę, która dotąd przylegała do opornicy.
- Iglice przesuwają się do drugiego położenia.
- Pod koniec ruchu nowa iglica dolegająca zostaje dociśnięta i zaryglowana przy opornicy.
Elementy zamknięcia
W zależności od konstrukcji zamknięcie składa się m.in. z:
- elementu nastawczego (suwaka lub pręta) połączonego z napędem,
- elementów ryglujących, które w położeniu końcowym blokują iglicę,
- części mocowanych do iglic i do opornic, o które opiera się zaryglowana iglica,
- elementów regulacyjnych pozwalających ustawić docisk i odległość iglic.
Rodzaje zamknięć nastawczych
W rozjazdach spotyka się różne konstrukcje, m.in. zamknięcia suwakowe i zamknięcia hakowe. Różnią się sposobem ryglowania iglicy i miejscem montażu, ale zadanie mają to samo: unieruchomić iglice w położeniu końcowym. W długich rozjazdach dużych prędkości iglice są przestawiane i ryglowane w kilku miejscach na swojej długości.
Co sprawdza się podczas oględzin
- przyleganie iglicy dolegającej do opornicy,
- odległość iglicy odlegającej od opornicy,
- luzy, zużycie i kompletność elementów zamknięcia,
- zamocowanie śrub i połączeń, smarowanie części ruchomych,
- poprawność przestawiania i ryglowania w obu położeniach.
Niesprawne zamknięcie może spowodować nieprzyleganie iglicy, a to grozi wejściem obrzeża koła między iglicę a opornicę i wykolejeniem. Dopuszczalne wartości szczelin i luzów podają instrukcje zarządcy infrastruktury.
Zamknięcie nastawcze a inne elementy rozjazdu
| Element | Zadanie |
|---|---|
| zamknięcie nastawcze | rygluje iglice w położeniu końcowym |
| krzyżownica | umożliwia przejście kół przez miejsce przecięcia toków szynowych |
| kierownica | prowadzi zestaw kołowy w obrębie krzyżownicy |
| odbojnica | dodatkowa szyna wewnątrz toru, np. na mostach, ograniczająca boczne przesunięcie kół |
| skrzyżowanie torów | przecięcie dwóch torów bez możliwości zmiany kierunku jazdy |
| przyrząd wyrównawczy | kompensuje przesunięcia szyn na końcu toru bezstykowego lub na obiektach inżynieryjnych |
Na egzaminie
W kwalifikacji TKO.03 pytanie pokazuje rysunek i każe wskazać, część czego przedstawiono. Jeśli na rysunku widać mechanizm połączony z iglicami, służący do ich przestawiania i ryglowania, poprawna odpowiedź to zamknięcie nastawcze, a nie skrzyżowanie torów, przyrząd wyrównawczy ani odbojnica.